مبناى پذيرفتن ولايت فقيه ، يك حكم وضعى شرعى است و بر فرض ثابت نبودن ولايت فقيه ، وظيفه و حكمى تكليفى است كه پيشتر بدان اشارت رفت . در هردو صورت و بر پايه هردو ديدگاه ، ولايت يك امر انشائى است كه از جانب شرع تحقق مىپذيرد ، زيرا تمامى احكام شرعى ، چه تكليفى و چه وضعى و امضائى ، انشائى محسوب مىشوند .
با همه آنچه گفته شد ، برخى آن را به معناى خبرى گرفتهاند كه اگر صرفا با انتخاب مردم انجام گرفته باشد ، انشائى خواهد بود :
« ولايت فقيه به مفهوم خبرى به معناى اين است كه فقهاى عادل از جانب شارع ، بر مردم ولايت و حاكميّت دارند ، چه مردم بخواهند و چه نخواهند . و مردم اساسا حق انتخاب رهبرى سياسى را ندارند . ولى ولايت فقيه به مفهوم انشايى به معناى اين است كه بايد مردم از بين فقيهان ، بصيرترين و لايقترين فرد را انتخاب كنند و ولايت و حاكميّت را به وى بدهند » . « 1 » در پاسخ اين گفتار ، برخى بزرگان مىنويسند :
« بعضى معتقدند علمايى كه در مسألهء « ولايت فقيه » سخن گفتهاند ، دو ديدگاه مختلف دارند ، بعضى ولايت فقيه را به معنى « خبرى » پذيرفتهاند ، بعضى به مفهوم « انشائى » و اين دو مفهوم در ماهيّت با يكديگرمتفاوتند .
زيرا اوّلى مىگويد فقهاى عادل از طرف خدا منصوب به ولايت هستند ، و دوّمى مىگويد مردم ، فقيه واجد شرايط را بايد به ولايت انتخاب كنند .
ولى اين تقسيمبندى از اصل بىاساس به نظر مىرسد ، چراكه ولايت هر چه باشد انشائى است ، خواه خداوند آن را انشاء كند يا پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و إله يا امامان عليهم السّلام . مثلا امام بفرمايد : « إنّى قد جعلته عليكم حاكما » ( من او را حاكم قرار دادم ) ، يا فرضا مردم انتخاب كنند و براى او ولايت و حق حاكميّت انشا نمايند ، هردو انشائى است . تفاوت در اين است كه در يك جا انشاء حكومت از ناحيه خدا است ، و در جاى ديگر از ناحيه مردم . و تعبير إخبارى بودن در اينجا نشان مىدهد كه گوينده اين سخن ، به تفاوت ميان اخبار و انشاء ، دقيقا آشنائى ندارد ، يا از روى مسامحه اين تعبير را به كار
هامش
( 1 ) . ولايت فقيه يا حكومت صالحان ص 50 .