وسائل ، اشتباهى رخ داده كه 200 حلّه قيد كرده است « 1 » .
دو : 200 حلّه يا 100 حلّة ، با ديگر ديات همتا و برابر نيست ، بويژه كه شرط نيست از حلّههاى يمن باشد ، بلكه هر حلّه عبارت است از دو تكه پارچه كه هرتكه دو تنپوش باشد و قيمت اين مقدار پارچه با 1000 دينار يا 10000 درهم يا 100 شتر يا 200 گاو يا 1000 گوسفند برابرى نمىكند .
امروزه قيمت 1000 دينار شرعى ، كه هر دينار يك سوّم مثقال صيرفى يعنى 18 نخود طلا است ، معادل ده مليون تومان مىباشد . و همچنين ديگر اجناسديه در حدود همين قيمت است . مثلا هزار گوسفند متوسط به حدود 25 مليون تومان بالغ مىشود . ولى قيمت 200 حلّه ( هر حلّه چهار متر پارچه ) اگر قيمت هر متر پارچه 500 تومان فرض كنيم ، برابر با 400 هزار تومان مىشود و اين رقم با رقمهاى مليونى تناسبى ندارد .
فقهاى پيين در برابر هر دو مشكل ، موضع روشن و مناسبى داشتهاند :
اساسا ، معيار و ملاك كلى در ديه را 1000 دينار كه برابر 10000 درهم است دانستهاند ، گرچه اصل در ديه يكصد شتر بوده ، ولى على عليه السّلام آن را به طلا و نقره مسكوك بدل نموده است « 2 » كه در جاى خود از آن بحث كردهايم . « 3 » به همين جهت قاضى ( ابن برّاج ) - از فقهاى برجستهء پيشين و متوفاى سال 481 در راستاى حلّ اين مشكل فرموده است : « قيمة كل حلّة خمسة دنانير » .
همچنين ابن ابى عقيل يكى از علماى نامى قرن چهارم و از مشايخ عظام جعفر بن محمد بن قولويه فرموده است : « و على أهل الإبل و البقر و الغنم من أىّ صنف كان ،
هامش
- ولى از امام معصوم دربارهء « حلّه » چيزى در دست نداريم . صاحب جواهر مىگويد : لم أجد فى النصوص ما بدل على اعتبار الحلّة سوى ما ذكره ابن أبى ليلى و جميل . ( ج 42 ص 7 )
( 1 ) . در كافى ج 7 ص 280 حديث 1 و تهذيب ج 10 ص 160 حديث 19 . استبصار ج 4 ص 259 حديث 3 . من لا يحضره الفقيه ج 4 ص 78 حديث 8 . تماما عبارت « مائة حلّة » آمده . و حتى صدوق در كتاب المقنع ص 514 - كه رساله فتوائى او است - گفته « مائة حلّة » . ( الجوامع الفقهية ص 42 )
و معلوم نيست عبارت « مائتى حلّة » در نسخهء وسائل چگونه راه يافته است . شايد سابقهء ذهنى صاحب وسائل او را به اين اشتباه كشانده . چنانچه علامه مجلسى درباره فتواى مشهور همين احتمال را داده است . ( مرءاة العقول ج 24 ص 24 - 25 )
( 2 ) . حكم بن عتيبة بن امام ابى جعفر باقر عليه السّلام عرض مىكند : پيش از اين ، شتر و گاه و گوسفند را ديه قرار مىدادند ، فرمود : آرى ، آن در موقعى بود كه مردم بياباننشين بودند ، ولى پس از شهرنشينى ، و فراوانى پول نقد ، امير المؤمنين عليه السّلام آن را بر مسكوكات قرار داد . ( وسائل ج 29 ص 202 رقم 8 )
( 3 ) . علامهء مجلسى نيز به اصل بودن 1000 دينار اشارت دارد . ( مرآة العقول ج 24 ص 25 )