فرمود :
« وَإِذا تَوَلَّى سَعى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيها وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ . . . »
« 1 » ، سپس افزود :
« بظلمه وسوء سريرته » ؛ يعنى سعى در فساد در زمين ، بر اثر ظلم وسوء نيت اوست . اين جمله در ذيل آية به عنوان تفسير است نه جزء قرآن .
از امام موسى بن جعفر عليهما السّلام روايت شده است كه آيهء
« أُولئِكَ الَّذِينَ يَعْلَمُ اللَّهُ ما فِي قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ . . . »
« 2 » را تلاوت فرمود ، سپس افزود : « فقد سبقت عليهم كلمة الشقاء . . . » كه اين جمله از حضرت به عنوان شرح وتفسير است كه چرا پيامبر از آنان اعراض كرد .
2 . رواياتى كه در آنها لفظ تحريف به كار رفته كه مقصود تحريف معنوي وتفسير نارواست ، ولى حاجى نوري گمان كرده است كه همان تحريف اصطلاحى لفظي است « 3 » .
از پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله روايت شده است كه فرمود : « يجيء يوم القيامة ثلاثة يشكون :
المصحف والمسجد والعترة . يقول المصحف : يا ربّ حرّفوني ومزّقوني ويقول المسجد : يا ربّ عطّلوني وضيّعوني وتقول العترة : يا ربّ قتلونا وطردونا ؛ روز رستاخيز سه [ چيز ] شكايت مىكنند : قرآن ، مسجد وعترت . قرآن مىگويد :
پروردگارا ! مرا تحريف كردند وپاره پاره نمودند ومسجد مىگويد : پروردگارا ! مرا تعطيل كردند [ به مسجد نيامدند ] و [ حقم را ] ضايع نمودند وعترت مىگويد :
پروردگارا ! ما را كشتند و [ از جايگاه خود ] راندند » .
گرچه در برخى نسخهها به جاى « حرّفونى » « حرّقونى » آمده ولى به هر حال اگر فرض كنيم حرّفونى صحيح است ، تحريف در لغت به معناى تفسير منحرف است وهرگز در لغت ، تحريف به معناى اصطلاحى نيامده است . به علاوة ، به قرينهء تعطيل مساجد كه در آن معناى حقيقي مقصود نيست ؛ زيرا مساجد به ظاهر آباد است ، پس مقصود از تعطيل خالى بودن مسجد از نمازگزاران راستين است ؛ تحريف در قرآن هم تغيير مسير است وتبديل احكام وهرگز دليل بر تحريف لفظي نمىتواند باشد .
3 . رواياتى كه گمان بردهاند دلالت بر افتادگى برخى آيات دارد :
هامش
( 1 ) بقره 2 : 205 .
( 2 ) نساء 4 : 63 .
( 3 ) فصل الخطاب ، ص 24 - 23 .