3 . نكته سوم ؛ آيا تحدّى - كه نمايانگر اعجاز قرآن است - جنبهء علمي قرآن را نيز شامل مىشود ؟ بدين معنا كه قرآن آنگاه كه تحدّى نموده وهمآورد طلبيده ، آيا به اينگونه إشارات علمي نيز نظر داشته است ؟ يا آنكه بر اثر پيشرفت علم وپى بردن به برخى از اسرار علمي كه قرآن به آنها اشارتى دارد ، گوشهاى از اعجاز اين كتاب آسمانى روشن شده است . به عبارتى ديگر پس از آن كه دانشمندان با ابزار علمي كه در اختيار داشتند توانستند ازاينگونه إشارات علمي كه تاكنون حالت ابهام داشته ، پرده بردارند ودر نتيجة به گوشهاى از احاطهء صاحب سخن ( پروردگار ) پى ببرند ودريابند كه چنين سخنى يا اشارتى در آن روزگار ، جز از پروردگار جهان امكان صدور نداشته وبدين جهت مسألهء اعجاز علمي قرآن مطرح گرديده است ! برخى بر همين عقيدهاند ، كه اينگونه إشارات علمي دليل اعجاز مىتواند باشد .
ولى تحدّى به آن صورت نگرفته است ، چون روى سخن در آيات تحدّى با كساني است كه هرگز با اينگونه علوم آشنايى نداشتهاند . بر اين مبنا قرآن در جهت علمي همانند ديگر كتب آسمانى است ، كه صورت تحدّى به خود نگرفتهاند ، گرچه إشارات علمي دليل اعجاز مىتوانند باشند « 1 » .
ولى اين طرز تفكّر از آنجا نشأت گرفته كه گمان بردهاند روى سخن در آيات تحدّى تنها با عرب معاصر نزول قرآن بوده است ، در حالي كه قرآن مرحله به مرحله از محدودهء زماني عصر خويش فراتر رفته ودامنهء تحدّى را گسترش داده است ، نه تنها عرب بلكه تمامى بشريّت را براي ابديّت به همآوردى فرا خوانده است .
يكى از آيات تحدّى كه در سورهء بقره است وپس از ظهور وگسترش اسلام در مدينه نازل گشته ، تمامى مردم را مورد خطاب قرار داده است ، پس از خطاب
« يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ »
- با فاصلهء يك آية - مىفرمايد :
« وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَداءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ . فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا . . . »
« 2 » همهء مردم مخاطب قرار گرفتهاند ، تا چنان چه ترديدى در رابطه با صحّت وحى قرآني در دلهاىشان راه يافته ، آزمايش كنند آيا مىتوانند حتى يك سوره همانند قرآن بياورند ؟ هرگز
هامش
( 1 ) ر . ك : دكتر احمد أبو حجر ؛ التفسير العلمي للقرآن في الميزان ، ص 131 .
( 2 ) آيات شمارهء 21 و 23 و 25 .