كافران است كه روز رستاخيز هر پيامبرى با عنوان شاهد بر رفتار امّتهاى خود برانگيخته مىشود وپيامبر اسلام نيز شاهد بر اين امّت مىباشد ، زيرا كتاب وشريعتي كه بر دست أو فرستاده شده كامل بوده وهمه چيز در آن بيان شده است
« وَجِئْنا بِكَ شَهِيداً عَلى هؤُلاءِ . وَنَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدىً وَرَحْمَةً وَبُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ »
« 1 » . يعنى جاى نقص وكاستى در بيان وظايف وتكاليف شرعي باقي نگذارديم ، تا هدايت ورحمت وبشارتى باشد براي مسلمانان . لذا با ملاحظهء شأن نزول ومخاطبين مورد نظر آية ونيز صدر وذيل آية ، بخوبى روشن است كه مقصود از « تبيانا لكلّ شئ » همان فراگيرى وجامعيّت احكام شرع است .
أصولا شعاع دائرة مفهوم هر كلام ، با ملاحظهء جايگاهى كه گوينده در آن قرار گرفته ، مشخص مىگردد . مثلا محمد بن زكريّا كه كتاب « من لا يحضره الطبيب » را نگاشت ويادآور شد كه تمامى آنچه مورد نياز است در اين كتاب فرآهم ساخته است ، از جايگاه يك پزشك عالىمقام سخن گفته است ؛ لذا مقصود وى از تمامى نيازها ، در چارچوب نيازهاى پزشكى است . بر همين شيوه مرحوم صدوق كتاب « من لا يحضره الفقيه » را تأليف نمود ، تا مجموع نيازهاى در محدودهء فقاهت را عرضه كند . همچنين است آنگاه كه خداوند بر كرسي تشريع نشسته ، در رابطه با كتب وشرايع نازلشده بر پيامبران ، چنين تعبيرى ايفاد كند كه صرفا به جامعيّت جنبههاى تشريعي نظر دارد ! همينگونه است آيهء
« ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ »
« 2 » اگر مقصود از « كتاب » قرآن باشد . در صورتي كه ظاهر آية چيز ديگر است ومقصود از كتاب ، كتاب تكوين ودر رابطه با علم أزلي الهى است . آية چنين است :
« وَما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ . ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ »
« 3 » . يعنى ما همهء موجودات وآفريدهها را زير نظر داريم وهيچچيز بيرون از علم أزلي ما نيست وسرانجام همهء موجودات به سوى خدا است .
آيهء
« وَعِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ لا يَعْلَمُها إِلَّا هُوَ وَيَعْلَمُ ما فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ
هامش
( 1 ) نحل 16 : 89 .
( 2 ) انعام 6 : 38 .
( 3 ) همان .