قرآن در فنّ ترسيم معاني ، از عهده برآمده است « 1 » . همچنين سيد قطب - نويسندهء توانا وبا ذوق سرشار مصرى - كتابي با عنوان « التصوير الفنّي في القرآن » دارد علاوة بر آنچه در تفسير أدبي پرارج خود « في ظلال القرآن » آورده است ودر اين باره به خوبى از عهدهء مطلب برآمده است . گوشههايى از اين گفتارهاى ذىقيمت در جلد 5 « التمهيد » ارائهء شده ودر مورد أنواع استعاره وكناية ومجاز ونكات بديعى به تفصيل سخن گفته شده است « 2 » ، كه اين مختصر را گنجايش آن نيست وبه همين اندازه بسنده مىكنيم .
2 . اعجاز علمي
همان گونه كه يادآور شديم ، « اعجاز علمي قرآن » مربوط به اشاراتى است كه از گوشههاى سخن حق تعالى نمودار گشته وهدف اصلى نبوده است ، زيرا قرآن كتاب هدايت است وهدف اصلى آن جهت بخشيدن به زندگى انسان وآموختن راه سعادت به أو است . ازاينرو اگر گاه در قرآن به برخى إشارات علمي بر مىخوريم ، از آن جهت است كه اين سخن از منبع سرشار علم وحكمت الهى نشأت گرفته واز سرچشمهء علم بىپايان حكايت دارد .
« قُلْ أَنْزَلَهُ الَّذِي يَعْلَمُ السِّرَّ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ
« 3 » ؛ بگو : آن را كسى نازل ساخته است كه راز نهانها را در آسمانها وزمين مىداند » واين يك امر طبيعي است كه هر دانشمندى هر چند در غير رشتهء تخصّصى خود سخن گويد ، از لابهلاى گفتههايش گاه تعابيرى ادا مىشود كه حاكى از دانش ورشتهء تخصّص وى مىباشد . همانند آنكه فقيهى دربارهء يك موضوع معمولى سخن گويد ، كساني كه با فقاهت آشنايى دارند از تعابير وى در مىيابند كه صاحب سخن ، فقيه مىباشد ، گرچه آن فقيه نخواسته تا فقاهت خود را در سخنان خود بنماياند . همچنين است إشارات علمي قرآن كه تراوشگونه است وهدف اصلى كلام را تشكيل نمىدهد .
هامش
( 1 ) ر . ك : أمير علوي ؛ الطراز ؛ ج 3 ، ص 399 .
( 2 ) ر . ك : التمهيد في علوم القرآن ؛ ج 5 ، ص 333 به بعد .
( 3 ) فرقان 25 : 6 .