كه در كلام عرب يافت مىشود ، اين تشبيهات جامع محاسن نكات بديعى بوده ورساترين بيان در ارائهء فنّ ترسيم معاني شناخته شده است .
أديب بزرگقدر جهان عرب ، ابن أثير دربارهء تشبيه مفرد به مفرد سخن گفته واز قرآن آيهء
« وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِباساً »
« 1 » را مثال مىآورد . به گفتهء وى قرآن شبهنگام را به پوششى همچون لباس - كه پوشش تن است - تشبيه نموده ، زيرا تاريكى شب افراد را از ديد يكديگر پنهان مىدارد تا اگر از دشمنى بخواهد بگريزد ، يا در كمين أو بنشيند ، يا چيزى را از ديد ديگران پنهان دارد ، از تاريكى فراگير شب مىتواند بهترين بهره را ببرد . ابن أثير گويد : « اين از تشبيهاتى است كه جز در قرآن ، در جاى ديگر نتوان يافت ، زيرا تشبيه تاريكى فراگير شب به پوشش تن ، از جمله ظرافتهايى است كه قرآن به آن آراسته است ودر ديگر كلام منثور ومنظوم عرب يافت نمىشود . همچنين آيهء :
« هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَأَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ »
« 2 » كه همسران را همچون پوششى براي يكديگر ترسيم نموده است . اين از ظريفترين تشبيهات به شمار مىرود ، همان گونه كه لباس زينتى براي انسان است وعورت وناديدنىهاى اندام أو را مىپوشاند واز گزند سرما وگرما أو را نگاه مىدارد ، همينگونه همسر زينتبخش حيات وپوشش زشتىها است واز لغزشها وفروافتادن در چركىها أو را نگاه مىدارد ؛ پس چه زيبا تشبيه وشيوا تعبيرى است » .
أو مىگويد : « از تشبيهات زيبا وجالب قرآن نيز آيهء :
« نِساؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ »
« 3 » مىباشد وآن اندازه اين تشبيه گويا ودقيق است كه به حقيقت بيش از مجاز مىماند ، زيرا " حرث " زمين آمادهء كشت است ، كه " رحم " بدان تشبيه شده وزمينهء آمادهاى براي كشت فرزندان است » . ابن أثير در اين زمينه به درازا سخن مىگويد واينگونه ترسيمهاى فنّى چشمگير قرآن را با برخى از تشبيهات موجود در كلام عرب مقايسه مىكند وبرترى قرآن را در فن تصوير بخوبى ارائه مىدهد « 4 » .
أمير يحيى بن حمزهء علوي نيز به تفصيل سخن گفته وبخوبى در ارائهء امتيازات
هامش
( 1 ) نبأ 78 : 10 .
( 2 ) بقره 2 : 187 .
( 3 ) بقره 2 : 223 .
( 4 ) ر . ك : ابن أثير ؛ المثل السائر ؛ ج 2 ، ص 135 - 133 وص 128 - 126 .