چه حكمي دارد ؟ امام پاسخ مىدهد : « اشكالى ندارد ؛ به اين شرط كه در آن مجلس مردى نباشد » « 1 » . پس اگر مزد آوازخوانى حلال است ، خود آواز نيز حلال خواهد بود وشرطش اين است كه حرامى در آن صورت نگيرد مثلا آوازخوانى در مجلسي نباشد كه مردان بىگانه با زنان در يكجا گرد آيند ؛ زيرا چنين امرى به ارتكاب گناه وفحشا كمك مىكند .
در تأييد اين نظريه - كه روايات تحريم غنا ناظر به مجالس غنا است - كلام امام صادق عليه السّلام است در پاسخ شخصي كه دربارهء غنا سؤال كرده بود . آن حضرت فرمود : « به خانههايى وارد نشويد كه خداوند از مردمانش روىگردان است » « 2 » .
همچنين نقل است كه فرمود : « مجلس غنا ، جايى است كه خداوند به مردمانش نگاه نمىكند ؛ زيرا خداوند عز وجل فرموده است :
« وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ »
« 3 » . نيز فرموده است : « غنا ، نفاق وجدايى مىآورد وبه فقر دچار مىكند » « 4 » . يا « غنا ، لانهء نفاق است » « 5 » . يا « غنا ، نردبان زناست » « 6 » . بديهي است كه منظور اين روايات همان غنايى است كه در آن روزگار معمول بوده كه مايهء تباهى وفساد مىگشته .
ناگفته نماند كه به مقتضاى قواعد علم أصول اگر حكم شرعي - در زبان شريعت - مقيّد به عنوان خاصي شود ناگزير بايد بدان پايبند شد ونمىتوان آن را مطلق دانست . بنابراين آواز به صرف آواز بودن حرام نيست ؛ مگر اين كه عناوينى مانند لهو ، عامل انحراف ، باعث معصيت مانند نفاق ، دروغ ، زنا ، فحشا وغيره به همراه داشته باشد ودر غير اين صورت نمىتوان گفت مطلقا حرام است .
در حديث ابن أبي عبّاد كه مردى مىخواره بود وبه آواز گوش فرا مىداد آمده است كه از امام رضا عليه السّلام دربارهء گوش دادن به آواز پرسيد . امام عليه السّلام آن را در زمرهء كارهاى لهو وباطل بشمار آورد . سپس اين آية را تلاوت كرد :
« وَإِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا
هامش
( 1 ) همان ؛ ص 121 ، شمارهء 3 .
( 2 ) همان ؛ ص 306 ، شمارهء 12 .
( 3 ) لقمان 31 : 6 . ر . ك : وسائل ؛ ج 17 ، ص 307 ، شمارهء 16 .
( 4 ) وسائل ؛ ج 17 ، ص 309 ، شمارهء 23 .
( 5 ) همان ؛ ص 305 ، شمارهء 10 .
( 6 ) مستدرك ؛ ط جديد ؛ ج 13 ، ص 214 ، شمارهء 14 .