زماني حرام مىشود كه رنگى از محرّمات به خود بگيرد ؟ به عبارتى اين حرام ، زماني به وقوع مىپيوندد كه آواز همراه با ياوه وباطل وقول زور يا اشاعهء فحشا واز نوع سخنى باشد كه انسان را از راه خداوند بازمىدارد ؟
در بسيارى از متون ، « قول زور » در آيهء كريمهء قرآن به غنا تفسير شده است . زيد الشحّام نقل مىكند كه از امام صادق عليه السّلام پرسيدم : منظور خداوند در آيهء :
« وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ »
« 1 » ، چيست ؟ فرمود « منظور از قول زور ، غناست » . اين گفته در بسيارى ديگر از روايات نيز آمده است « 2 » . به عبارتى « قول زور » كه آيهء كريمه قرآن به اجتناب از آن فرمان داده ، بر آواز مطابقت مىكند وآواز يكى از مصداقهاى قول زور است ؛ زيرا زور - در لغت - ميل وعدول است « 3 » وهر عامل كه باعث تحريف وموجب انصراف از جديت در زندگانى شود وهر امرى كه دستاويزى براي اشاعهء فحشا در ميان مؤمنان گردد - حال مىخواهد به دليل محتواى فريبنده يا پيامدهاى فريبانگيزش باشد - سرگرمى وياوه وباطل وسرانجام « قول زور » شناخته مىشود ومصداق آن مىگردد .
اما اگر گفته شود كه از نظر مفهومي ، لغت ومعنا ، بر آن منطبق است بايد پاسخ داد كه ظاهر عبارت ، اين را نشان نمىدهد وقطعا خلاف واقع است ؛ زيرا نه شرع اصطلاحى در اين زمينه دارد ونه با أوضاع لغت مطابقت مىكند .
در تفسير « الرجس من الأوثان » نيز به همينگونه عمل شده وآن را به شطرنج تفسير كردهاند . عبد الأعلى نقل مىكند كه از امام صادق عليه السّلام دربارهء اين آية كه خداوند عز وجل فرموده است :
« فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ »
« 4 » پرسيدم ، فرمود : « الرجس من الأوثان : شطرنج است وقول الزور : آواز » . عبد الأعلى مىگويد :
باز پرسيدم : منظور خداوند عز وجل در اين آية كه مىفرمايد :
« وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ »
« 5 » چيست ؟ فرمود : « از جملهء آن ، آواز است » « 6 » . آنچه گفته آمد
هامش
( 1 ) حج 22 : 30 .
( 2 ) وسائل ؛ ط جديد ؛ ج 17 ، ص 303 ، أحاديث شمارهء 2 و 9 و 20 و 26 .
( 3 ) مقابيس اللغة ؛ ج 3 ، ص 36 .
( 4 ) حج 22 : 30 .
( 5 ) لقمان 31 : 6 .
( 6 ) وسائل ؛ ط جديد ؛ ج 17 ، ص 309 ، شمارهء 20 .