واضحترين شاهد براي ارادهء مصداق است ، بدون وجود اشتراك در مفهوم .
نظير همين را در حديث « حمّاد » نيز مىبينيم . أو مىگويد از امام صادق عليه السّلام پرسيدم كه « قول الزور » چيست ؟ فرمود : « از جملهء آن ، يكى اين است كه كسى به ديگرى كه آواز مىخواند بگويد : أحسنت » « 1 » . شكى نيست كه اگر كسى آوازى فسادانگيز بخواند وبه أو أحسنت بگوييد أو را وسوسه كردهايد كه به ارتكاب فحشا وترويج فساد ادامه دهد .
تمام اين گفتهها دلايلى هستند كه نشان مىدهند چنانچه آواز ، عناوين باطلى مانند : لهو ، وسوسهانگيزى ، ياوهء فسادآور وقول زور به همراه داشته باشد حرام است ؛ اما اگر از اين قماش نبود ووسيلهاى بود براي تأثيرگذارى در موعظهها وكشت فضيلت وخصلتهاى نيك در جانهاى مستعد ، آن وقت نه تنها باطل نيست ؛ بلكه به حق نزديكتر است وراهى براي رستگارى وارشاد است ونه زمينهاى براي پرورش فساد .
در أحاديث صحيح نيز روايتهايى هست كه بر دوگونگى آواز حرام وحلال ، فسادآور واصلاحانگيز يا بر سبيل شر وسبيل خير دلالت دارد :
علىّ بن جعفر از برادر خود موسى كاظم عليه السّلام پرسيد : آيا آواز خواندن در عيدهاى فطر وقربان يا در جشنها جايز است ؟ امام پاسخ داد : « اگر در آن معصيتي نباشد ، اشكالى ندارد » « 2 » . رسول أكرم صلّى اللّه عليه وآله فرمود : « هركس آواز حرامى بخواند كه باعث معصيت شود ، درى از درهاى شر را باز كرده است » « 3 » .
بنابراين گونهاى غنا هست كه معصيت نيست وباعث معصيت نيز نمىشود ولذا حرام نيست وشرّ به شمار نمىآيد .
نكتهء قابل توجه اين كه بيشتر رواياتى كه دربارهء حرام بودن غنا است نظر به مجالس غنا دارد ومجالس غنا در آن روزگار مركز فحشا ومنكرات بوده وأنواع محرّمات فسادآور در آن صورت مىگرفته است . بر اين أساس ، وقتي أبو بصير از امام صادق عليه السّلام مىپرسد : مزدى كه زن آواز خوان بابت خواندن در عروسى مىگيرد
هامش
( 1 ) همان ؛ شمارهء 21 .
( 2 ) همان ؛ ص 122 ، شمارهء 5 .
( 3 ) بحار الأنوار ؛ ج 76 ، ص 262 ، شمارهء 8 .