متناسب با معناى مراد خود مىداند آزادانه انتخاب وبه كار مىبرد ، ولى آن گيرايى وجذبهء شعري را ندارد . سجع گرچه أحيانا به ظاهر زيبا است ويكگونه هنرنمايى سخنورى به شمار مىرود ، ولى تكلّف ودشوارى وأحيانا به كار بردن كلمات نامناسب ، از زيبايى آن مىكاهد .
قرآن ميان اين سه نوع كلام جمع كرده ؛ داراى محاسن هريك وفاقد معايب آنها مىباشد . اين از شگفتىهاى سبك قرآني است . جذّابيّت شعر ، همراه با آزادى كامل نثر وزيبايى سجع بدون تكلّف را دارا مىباشد . اين ويژگى عجيب براي سخندانان وسخنسنجان عرب از همان آغاز آشكار بوده وهمواره براي علماى أدب مشهود بوده است .
بسيارى از بزرگان علم وأدب ، برجستهترين جنبهء اعجاز قرآن را در همين جهت ياد كردهاند ؛ از جمله ، شيخ عبد القاهر جرجانى ، سكّاكى وراغب أصفهاني ، كه در جاى خود آوردهايم . پيش از اين نيز سخنان بزرگان عرب را يادآور شديم ، از جمله سخن وليد كه گفته بود : « إنّ له لحلاوة ، وإنّ عليه لطلاوة . . . وإنّه يعلو وما يعلى » .
3 . متأخّرين افزودهاند كه اين نظم وشيوهء سبك چنان صورت گرفته كه نغمه آفرين وداراى آواى جانبخش وروحافزا است . هماهنگى حروف هر كلمه نسبت به حروف كلمات همرديف آن ، چنان همساز ودمسازند كه از آهنگهاى وزين ونواهاى متين وافسونگر حكايت دارد . تمامى أنواع جذبههاى شعري در اين نثر مسجّع جلوهگر است .
جملهبندىهاى كوتاه وبلند قرآن به گونهاى تنظيم يافته كه با ألحان ونغمههاى صوتي همگون مىباشد وتا قارى وتلاوتكنندهء قرآن با آهنگهاى والاي صوتي آشنايى نداشته باشد نمىتواند آنگونه كه جملهبندىهاى قرآن شكل يافته ، تلاوت نمايد . اين حقيقتي است كه از روز نخست ، پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله بدان تصريح فرموده وائمهء هدى عليهم السّلام بر آن تأكيد داشته وامروزه به خوبى به آن پى بردهاند . ( تفصيل آن در « التمهيد » ج 5 بيان شده است ) 4 . مهمتر از همه ، قرآن شامل معارف عاليه وتعاليم حكيمانهاى است كه تا آن روز ، در توان بشريّت نبوده كه بدان دست يابد وكسى را ياراى چنين انديشههاى
علوم قرآنى (فارسى) — صفحة 358
مساهمون: الشيخ محمد هادي معرفة
ص٣٥٨