بلندى نبوده است . ژرفنگرى وعمق بينش آوردههاى قرآن ، براي بشريّت بىسابقه بود : شناختهاى شگرف قرآن از راز هستى واسرار وجود ، شرح وبسط آن در معرفت صفات جمال وجلال ، علت آفرينش جهان وانسان ، ودائع الهى كه در نهاد انسان نهفته است ، از كجا آمده وچرا آمده وبه كجا مىرود ، هدف ومقصد نهايى چيست ، مسايلى هستند كه تا آن روز به آن خوبى كه قرآن بيان داشته آشكار نبود . بعد از آن هم در سايهء تعاليم قرآن راه رسيدن به اين حقايق براي انسان بازگرديد .
همين حقايق ارائهشده از جانب قرآن ، والاترين جنبهء اعجاز آن را مىرساند . با مختصر مراجعه به انديشههاى سامان نيافتهء انسان آن روز ومقايسهء آن با معارف قرآني ونيز گفتههاى متضاد انديشمندان بروندينى امروز ، به خوبى برترى تعاليم قرآن ودليل اعجاز آن روشن مىگردد . ( شرح آن در « التمهيد » ج 6 آمده است ) .
5 . همچنين در راستاى احكام ودستورالعملهاى فراگير كه قرآن عرضه داشته ، سلامت جامعه وسعادت زندگى را نيز براي انسان فرآهم مىسازد ، رابطهء أو را با خدا وجهانى فراتر از جهان خاكى نيز استوار مىدارد .
انسان در اين جهان در رابطه با شؤون خاصّ خود ( مصالح فردى ) مىكوشد وبه ناچار رابطهء ديگرى نيز با شؤون عام ( مصالح اجتماعي ) دارد كه بايد مدّ نظر قرار دهد ، زيرا أو زندگى مشتركى با ساير انسانها دارد وبهصورت تعاونى ادامهء زندگى مىدهد ونمىتواند تنها به مصلحت خويش بينديشد ومصلحت عامّه را ناديده بگيرد . حيات اجتماعي حيات دادوستد است كه حتما بايد رعايت شود ورعايت آن با حاكميّت قانون امكانپذير است .
قوانين ساختهء دست بشر ، تنها در راستاى تنظيم حيات فردى وحيات اجتماعي قرار دارد ومحدودهء تصرفات آحاد را در شؤون خاص وشؤون عامّه مشخص مىسازد ، تا از تجاوز يا كوتاهى در انجام وظايف جلوگيرى كند .
ولى انسان وابستگى سوّمى نيز در حيات دارد وآن رابطهء أو با خدا وجهان ديگر است . همين رابطه است - كه اگر مستحكم باشد - « وازع نفساني » ( بازدارندهء درونى ) أو را تشكيل مىدهد وأو را از افراط وتفريط بازمىدارد ودر زندگى كاملا معتدل
علوم قرآنى (فارسى) — صفحة 359
مساهمون: الشيخ محمد هادي معرفة
ص٣٥٩