دو رسالهء ديگر اين مجموعه يكى تأليف أبو الحسن علىّ بن عيسى رمّانى ( متوفاى 386 ) از بزرگان أهل كلام وانديشمندان جهان اسلام است .
نوشتههاى أو در زمينههاى قرآني بسيار ارزشمند ومورد عنايت شيخ الطائفة أبو جعفر طوسي در تفسير گرانقدرش « التبيان » قرار گرفته است . ديگرى رسالهء « شافيه » نوشتهء شيخ عبد القاهر جرجانى ( متوفاى 471 ) است . جرجانى پايهگذار علوم بلاغت ، به صورت علم مدوّن مىباشد . اين شخصيّت بزرگ جهان علم وأدب ، سه نوشتهء ارجمند - در اين زمينه - براي هميشه به يادگار گذارده است : اسرار البلاغة ، دلايل الاعجاز وآخرين آنها رسالهء « شافيه » است . رسالهء شافيه خلاصه وچكيدهء مباحث دو كتاب پيش را - كه به مثابهء مقدمه براي وصول به اعجاز مىباشد - به گونهاى موجز وفشرده عرضه كرده است . وى خدمتي شايسته به عالم أدب در راه رسيدن به اعجاز قرآن انجام داده است .
أبو بكر باقلانى ( متوفاى 403 ) وامام فخر رازي ( متوفاى 606 ) ، وكمال الدين زملكانى ( متوفاى 651 ) هريك كتابي مبسوط در اين زمينه نوشته ومسألهء اعجاز قرآن را به گونهء تفصيلي مورد بحث قرار دادهاند . امام يحيى بن حمزه بن علي علوي زيدي ( متوفاى 749 ) كتاب « الطراز في أسرار البلاغة وحقائق الإعجاز » را در سه مجلد نوشته كه در جلد سوم تمامى نكات بلاغى واسرار بديع را بر آيههاى قرآن پياده كرده ، وبه خوبى از عهدهء اين كار برآمده است . جلال الدين سيوطى ( متوفاى 910 ) نيز به طور گسترده كتابي در سه مجلد ضخيم با عنوان « معترك الأقران في إعجاز القرآن » به رشتهء تحرير درآورده است .
أخيرا كتابها ورسالههاى فراوانى در زمينه اعجاز قرآن نوشته شده كه مشهورترين آنها عبارتاند از : « المعجزة الخالدة » علامه سيد هبة الدين شهرستانى ، « إعجاز القرآن » أستاذ مصطفى صادق رافعى ، « النبأ العظيم » أستاذ عبد اللّه درّاز ، « اعجاز قرآن » علّامهء طباطبايى . علاوة نوشتههايى نيز به عنوان مقدّمهء تفسير نوشتهاند مانند مقدمهء تفسير « آلاء الرحمن » شيخ محمد جواد بلاغى و « البيان » أستاذ
علوم قرآنى (فارسى) — صفحة 344
مساهمون: الشيخ محمد هادي معرفة
ص٣٤٤