بودن بيان ، نوآورىهاى فراوان در زمينهء معارف واحكام وديگر ويژگىها ، آن اندازه أوج گرفته كه دور از دسترس بشريت قرار گرفته است . از اين جهت قرآن را « معجزة خالدة ؛ معجزهء جاويد » گويند . اين حالت براي قرآن ، هميشگى وثابت است ؛ چرا كه اين كتاب بزرگ قدر ، سند شريعت جاويد اسلام است .
پيشينهء بحث
مسألهء « اعجاز قرآن » از دير زمان مورد بحث ونظر دانشمندان بوده است . شايد اوّلين كسى كه در اين زمينه بحث كرده ومسئله را به صورت كتاب يا يك رساله درآورده - طبق گفتهء ابن نديم « 1 » - محمد بن زيد واسطى ( متوفاى 307 ) است . وى از بزرگان أهل كلام مىباشد وكتابهايى در اين زمينه به نام « الإمامة » و « اعجاز القرآن في نظمه وتأليفه » نگاشته است . برخى پيش از أو ، أبو عبيدة معمّر بن المثنّى ( متوفاى 209 ) را ياد مىكنند ؛ أو كتابي در دو مجلد دربارهء اعجاز قرآن نوشته است . همچنين أبو عبيد قاسم بن سلام ( متوفاى 224 ) كتابي در اعجاز قرآن دارد . امّا اين نوشتهها اكنون در دست نيست .
قديمىترين اثرى كه در اين زمينه در دست است ، رسالهء « بيان اعجاز القرآن » نوشتهء أبو سليمان حمد بن محمد بن إبراهيم خطّابى بستى « 2 » ( متوفاى 388 ) است .
اين اثر ضمن مجموعهاى با عنوان « ثلاث رسائل في اعجاز القرآن » أخيرا به چاپ رسيده است . مؤلف اين رساله ، مسألهء اعجاز القرآن را از بعد « بيانى » با شيوهاى جالب مطرح ساخته ودربارهء انتخاب واژهها در قرآن ونكتهسنجىها متناسب وهمآهنگ سخن گفته وبرجستگى قرآن را در اين انتخاب وچينش شگفتآور كاملا آشكار ساخته وبخوبى از عهدهء آن برآمده است .
هامش
( 1 ) ر . ك : الفهرست ، ص 63 آنجا كه از علوم قرآني سخن مىگويد وص 259 آنجا كه از مذاهب أهل اعتزال بحث مىكند . ( چاپ قاهره - الاستقامة ) .
( 2 ) بست : شهركى در نزديكى كابل محل أقامت وى بوده است . ر . ك : مقدمهء كتاب « ثلاث رسائل في إعجاز القرآن » ، ونيز مقدمهء التمهيد ، ج 1 ، ص 8 .