اقسام وجوه ونظائر
هريك از وجوه ونظائر گاه در كلمات افرادى هستند وگاه در جملهبندىهاى كلامي ، كه براي هريك از چهار دسته شواهد بسيارى در قرآن يافت مىشود . براي هريك به ترتيب نمونههايى مىتوان آورد :
1 . وجوه محتملات معاني در كلمات افرادى ؛ مانند :
امّت : كه در قرآن به سه معنا آمده ، چنانچه يادآور شديم .
برهان : در آيهء
« وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى بُرْهانَ رَبِّهِ »
« 1 » . اين برهان خدايى كدام است كه يوسف را از قصد فحشا بازداشت ؟ در پاسخ اين سؤال ، هفت وجه گفتهاند :
يك : حكم قطعي الهى در تحريم زنا ، كه عقوبت دنيوي واخروى دارد .
دو : آنچه را كه خداوند به أنبيا داده از مكارم اخلاق وصفات عاليه ، كه از هرگونه آلودگى بپرهيزند .
سه : مقام نبوّت كه مانع ارتكاب فحشا ومنكر است كه از مقام حكمت أنبيا سرچشمه گرفته .
چهار : زليخا در آن هنگام پارچهاى بر چهرهء بتي كه در كنار اتاق بود افكند تا جلوى أو مرتكب فحشا نگردد واين عمل هشدارى بود براي يوسف تا خود را از ديد خداوند دور نبيند .
پنج : در سقف خانه نوشتهاى پديدار گشت وزشتى وپليدى عمل زنا را براي يوسف روشنتر ساخت .
شش : حضرت يعقوب را در گوشهء اتاق ، مجسّم ديد كه انگشت به دندان گرفته به يوسف يادآور مىشود تا دامن نبوّت را لكّهدار نكند .
هفت : ايمان راسخ ومقام عصمت حضرت يوسف از پيش مانع هرگونه دست يازيدن به آلودگىها بوده است « 2 » .
در اين وجوه محتمله تنها وجه أخير با مقام شامخ عصمت سازگار است وبرخى
هامش
( 1 ) يوسف 12 : 24 .
( 2 ) ر . ك : تفسير فخر رازي ، ج 18 ، ص 120 - 119 . مجمع البيان ، ج 5 ، ص 225 .