« فأمّا القتال ، لا قتال لديكم * ولكنّ سيرا في عراض المواكب » « 1 »
2 . عنوان « راسخون في العلم » نمىتواند ، عدل « في قلوبهم زيغ » باشد ، زيرا هيچگونه تقابلى بين اين دو عنوان وجود ندارد . در مقابل كساني كه طبعى آشفته وقلبي واژگون دارند ، كساني مىباشند كه طبعى سالم ودلى آرام در اختيار دارند . در مقابل دانشمندان وپويندگان علم حقيقي ، جاهلان ووازدگان دانش قرار دارند . لذا دو عنوان فوق نمىتوانند عدل يكديگر باشند .
3 . از باب « تناسب حكم وموضوع » بايستى خبري كه بر عنوان « راسخين في العلم » مترتب مىگردد ، با مقام علم ودانش متناسب باشد . لذا اگر مقصود آن باشد كه راسخون في العلم ، ندانسته سر تسليم فرودمىآورند لازم بود كه در عنوان موضوع ، خلوص در ايمان مطرح گردد ، زيرا مقتضاى ايمان پاك ، تسليم محض است . ولى مقتضاى علم ودانش پويايى وفحص است كه تا چيزى را نداند ونفهمد تسليم نگردد . خلاصه ، تناسب حكم وموضوع ايجاب مىكند كه اخبار از اين عنوان بلند ووالا ، چيزى متناسب با دانستنىها باشد ، نه با نادانستنى ! 4 . واما دربارهء آنكه چرا رسول اللّه را از گروه راسخين في العلم جدا نساخته ؟
بايد گفت : چرا جدا بسازد ؟ ! آيا چون در برخى آيات جدا ساخته لازمهاش آن است كه در همه جا بايد جدا سازد ؟ ! اين « التزام بما لا يلزم » است وهيچ موجبى ندارد . در بسيارى از موارد ، كه عناوينى ، به گونهء گروهى مورد ستايش قرار دارد ، رسول أكرم صلّى اللّه عليه وآله در جمع گروه قرار گرفته وجدا نگرديده است . مثلا در سورهء آل عمران مىخوانيم :
« شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلائِكَةُ وَأُولُوا الْعِلْمِ . قائِماً بِالْقِسْطِ . . . »
« 2 » . در اين آية قطعا ، رسول أكرم صلّى اللّه عليه وآله در زمرهء أرباب علم وشهادت دهندگان به وحدانيّت حق تعالى مىباشد . آياتي از اين قبيل بسيار است كه افرادى به طور گروهى مورد ستايش قرار گرفتهاند وپيامبر گرامى نيز در جمع آنان حضور داشته ، شمع محفل بوده است .
5 . جملهء « يقولون آمنّا به . . . » در موضع حال قرار گرفته واين حالت - كه حاكى از ايمان ثابت است - موجب گرديده است تا موضع حكمت الهى را در نظر بگيرند
و
هامش
( 1 ) يعنى : جنگ شما را نشايد جز آن كه در كنار گروههاى مردم در حركت باشد .
( 2 ) آل عمران 3 : 18 .