تمامى قرون است ونمايانگر آن ، قرائت حفص است ، زيرا حفص همان قرائت جمهور را قرائت كرده وعلي عليه السّلام نيز همان را قرائت كرده كه تودهء عظيم مردمى از پيامبر صلّى اللّه عليه وآله شنيدهاند . اين مسير ، مسير تواتر است وقرآن به گونهء تواتر به ما رسيده است . ولى مسير قرّاء وقرائات مسير اجتهاد است ( جز قرائت عاصم ) كه اجتهاد در نصّ قرآن روا نباشد وفاقد حجيّت شرعي است .
اينك براي تشخيص قرائت صحيح ومتواتر كه بر دست جمهور نقل وضبط شده ، سه شرط ارائه مىنماييم :
شرط أول : توافق با ثبت مصحفهاى موجود ، كه در تمامى قرون بر دست تواناى مردمى ثبت وضبط شده است . تمامى قرآنهاى خطى وچاپى ، مخصوصا در گسترهء شرق اسلام ، بدون هيچگونه اختلافى ارائه شده ومىشود .
شرط دوم : توافق با فصيحترين ومعروفترين أصول وقواعد لغت عرب ، زيرا قرآن با فصيحترين لغت نازل شده وهرگز جنبههاى شذوذ لغوى در آن يافت نمىشود .
شرط سوم : توافق با أصول ثابت شريعت واحكام قطعي عقلي ، كه قرآن پيوسته پايهگذار شريعت وروشنگر انديشههاى صحيح عقلي است ونمىشود كه با آن مخالف باشد .
در اين زمينه شرح وبسط بيشترى در التمهيد ( ج 2 ) دادهايم . به علاوة سخنانى از أئمة معصومين در اين رابطه وجود دارد كه در ذيل يادآور مىشويم :
سخنانى از أهل بيت عليهم السّلام دربارهء قرائت قرآن
« 1 » از ائمهء أهل بيت عليهم السّلام سخنانى دربارهء قرآن كريم وارد شده كه به مهمترين موضوعاتى كه مورد بحث واقع شد ، اشاره دارد ؛ وحاكى از دقّت نظر وژرفانديشى است كه ائمهء أطهار عليهم السّلام دربارهء اين كتاب مقدّس رعايت داشتهاند .
هامش
شرق بلاد اسلامى .
( 1 ) اين سخنان از كافى ، تأليف ثقة الاسلام كلينى ، استخراج شده است . ر . ك : به جلد دوم كافى ، كتاب فضل القرآن ، باب النوادر ، شمارههاى 8 و 12 و 13 و 15 و 23 و 27 ، ص 627 .