شايد در آن مجلس دربارهء قرائتهاى غير متعارف ابن مسعود بحث مىشده وامام عليه السّلام به آنان تذكر داده كه اين قرائتها جايز نيست وقرائت صحيح ، همان قرائت عامّه مسلمانان است وكسى كه از اين روش متداول عامه تخطّى كند گمراه است ، زيرا چنين كسى از روش مسلمانان كه نسلا بعد نسل از پيامبر فرا گرفتهاند ، عدول وتخطى كرده است . واگر ابن مسعود قرآن را بر خلاف روش مسلمانان قرائت مىكرده است ( به فرض صحت نسبت ) گمراه است ، زيرا طريق ميانه ، طريقي است كه جامعهء مسلمانان در آن مشى مىكنند وكسى كه از اين راه ميانه گام برون نهد ، هركس كه باشد گمراه خواهد بود .
اما اين گفتهء امام كه ما قرآن را بر طبق قرائت ابىّ مىخوانيم ، اشاره است به دوران يكسان شدن مصحفها در عهد عثمان كه ابىّ بن كعب قرآن را املاء مىكرد ؛ وگروهى آن را بر وفق املاء أو مىنوشتند وهرگاه در مورد نص اصلى اختلاف داشتند ، براي رفع اختلاف به وى مراجعه مىكردند ومصحف موجود كه مورد قبول عامّهء مسلمانان است ، بر طبق املاء ابىّ بن كعب است وقرائت منطبق بر قرائت ابىّ بن كعب ، كناية از التزام به چيزى است كه هماكنون عامهء مسلمانان بر آنند .
7 . صدوق از امام جعفر بن محمد الصادق وأو از پدران خود عليهم السّلام روايت كرده است كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه وآله فرمود : « قرآن را با همان كيفيت عربى آن بياموزيد واز نبر در قرآن ( يعنى مبالغه در اظهار همزه ) بپرهيزيد » « 1 » .
امام صادق عليه السّلام فرمود : « اظهار همزه بهمنزلهء اضافه كردن بر قرآن است ، مگر همزههاى اصلى ، مانند : « الخبأ » در آيهء
« أَلَّا يَسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي يُخْرِجُ الْخَبْءَ »
« 2 » ويا
« لَكُمْ فِيها دِفْءٌ »
« 3 » ونيز
« فَادَّارَأْتُمْ »
« 4 » .
در برخى نسخهها كلمهء « النبر » به زاي يعنى « النبز » نوشته شده كه اشتباه است وهمانطور كه قبلا از نهايهء ابن أثير نقل شد ، صحيح آن « نبر » است وكسائى به « نبر »
هامش
قال أبو عبد اللّه عليه السّلام : « أمّا نحن فنقرأ على قراءة ابىّ » .
( 1 ) قال رسول اللّه : « تعلّموا القرآن بعربيّته وإيّاكم والنبر فيه ، يعني الهمز » . ( صدوق ، معاني الأخبار ، چاپ نجف ، ص 327 ) .
( 2 ) نمل 27 : 25 .
( 3 ) نحل 16 : 5 .
( 4 ) بقره 2 : 73 . ر . ك : معاني الأخبار ، ص 98 .