سال آغاز يكسان شدن مصحفها
ابن حجر گفته است : « آغاز اين امر ، در سال بيست وپنجم هجرى ، سال دوم يا سوم « 1 » خلافت عثمان بود » . أو اضافه كرده است كه برخى گمان كردهاند كه آغاز اين كار در حوالي سال سىام هجرى اتفاق افتاده وهيچ سندى بر اين ادّعاى خود ذكر نكردهاند « 2 » .
ابن أثير وبرخى ديگر نيز بدون ذكر سند ، اين حادثه را از حوادث سال سىام برشمردهاند . ابن أثير مىگويد : « در اين سال ، حذيفة به كمك عبد الرحمن بن ربيعه به جنگ رفت . ودر آنجا متوجه اختلافات فراوان مردم دربارهء قرآن شد . ودر بازگشت از عثمان خواست كه در اين باره چارهاى بينديشد وعثمان نيز چنين كرد » « 3 » .
تصور مىرود كه ابن أثير در تعيين اين سال اشتباه كرده است ، زيرا :
أولا ؛ به روايت أبو مخنف جنگ در سرزمين ارمنستان سال 24 اتفاق افتاده كه طبري آن را نقل كرده است « 4 » . ابن حجر نيز گفته : « ارمنستان در خلافت عثمان فتح شد وفرماندهء لشكر سلمان بن ربيعهء باهلى از مردم عراق بود وعثمان فرمان داد كه مردم شام وعراق در اين جنگ شركت كنند . فرماندهء لشكر شام ، حبيب بن سلمهء فهرى بود وحذيفة از جمله كساني بود كه در اين جنگ شركت داشت » . ابن حجر اضافه مىكند : « به گونهاى كه مؤرخان نقل كردهاند ارمنستان به سال بيست وپنجم ، در أوايل ولايت وليد بن عقبة بن أبي معيط بر كوفه ، فتح شد ووليد از جانب عثمان به ولايت كوفه نصب شده بود » « 5 » .
ثانيا ؛ جنگ عبد الرحمن بن ربيعه در سال بيست ودوم واقع شده وكسى كه با أو
هامش
( 1 ) اينكه مىگويند اين واقعه در سال دوم يا سوم خلافت عثمان اتفاق افتاده از اين نظر است كه در تاريخ آغاز خلافت عثمان اختلاف هست . برخى گفتهاند كه در دههء آخر ذىالحجه سال 23 مردم با عثمان بيعت كردند كه در اين صورت تشكيل كميته در آغاز سال سوم خلافت عثمان خواهد بود . قولي ديگر حاكى است كه در دههء اوّل محرم سال 24 با عثمان بيعت شده است كه در اين صورت تشكيل كميته در أواخر سال دوم خلافت عثمان خواهد بود ( ر . ك : تاريخ طبري ؛ ج 3 ، ص 304 وج 4 ، ص 242 ) .
( 2 ) فتح الباري ، ج 9 ، ص 15 .
( 3 ) الكامل في التاريخ ؛ ج 3 ، ص 111 . الفتوحات الإسلامية ؛ ج 1 ، ص 175 .
( 4 ) تاريخ طبري ؛ ج 4 ، ص 247 - 246 .
( 5 ) فتح الباري ؛ ج 9 ، ص 14 - 13 .