كميتهء يكسان كردن مصاحف
عثمان به سرعت به يكسان كردن مصاحف اقدام كرد . نخست در پيامى عام ، خطاب به أصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه وآله آنان را به مساعدت در انجام اين عمل دعوت نمود « 1 » .
سپس چهار تن از خواص خود را براي اجراى اين كار برگزيد كه عبارت بودند از :
زيد بن ثابت كه از أنصار بود وسعيد بن عاص وعبد اللّه بن زبير وعبد الرحمن بن حارث بن هشام كه از قريش بودند . اين چهار تن اعضاى اوليهء كميتهء يكسان كردن مصحفها به شمار مىروند « 2 » كه زيد بر آنان رياست داشت ، چنان كه از اعتراض ومخالفت ابن مسعود نسبت به انتخاب زيد برمىآيد ؛ أو ( ابن مسعود ) گفت : « مرا از اين كار كنار مىزنند وآن را به كسى ( زيد ) مىسپارند كه قسم به خدا ، آنگاه كه أو در صلب مردى كافر بود ، من اسلام را پذيرفته بودم » « 3 » . عثمان خود مسئوليت سرپرستى اين چهار تن را بر عهده گرفت « 4 » ولى آنان از عهدهء انجام اين كار بر نيامدند ، وبراي انجام كارى در اين حد مهم ، به افرادى كاردان وبا كفايت نياز داشتند . لذا از ابىّ بن كعب ، مالك بن أبي عامر ، كثير بن أفلح ، انس بن مالك ، عبد اللّه بن عباس ، مصعب بن سعد « 5 » ، عبد اللّه بن فطيمه « 6 » وبه روايت ابن سيرين وابن سعد وديگران از پنج تن ديگر كه جمعا 12 نفر شدند كمك گرفتند « 7 » . در اين دوره رياست با ابىّ بن كعب بود كه أو آيات قرآن را املا مىكرد وديگران مىنوشتند .
به نقل أبو العالية ، اينان قرآن را از مصحف ابىّ بن كعب گرد آوردند ؛ ابىّ بن كعب خود املا مىكرد وديگران مىنوشتند « 8 » .
ابن حجر مىگويد : « گويا در ابتدأ ، كار با زيد وسعيد بود ، چه عثمان پرسيد : كدام بهتر مىنويسند ؟ گفتند : زيد . سپس پرسيد : كدام فصيحترند ؟ گفتند : سعيد . آنگاه گفت : سعيد املا كند وزيد بنويسد « 9 » . سپس اضافه مىكند : به افرادى نياز داشتند كه
هامش
( 1 ) الاتقان ؛ ج 1 ، ص 59 . مصاحف سجستانى ، ص 21 .
( 2 ) صحيح بخارى ؛ ج 6 ، ص 226 .
( 3 ) فتح الباري ؛ ج 9 ، ص 17 . مصاحف سجستانى ؛ ص 15 .
( 4 ) مصاحف سجستانى ؛ ص 25 .
( 5 ) ارشاد الساري ؛ ج 7 ، ص 449 .
( 6 ) مصاحف سجستانى ؛ ص 33 .
( 7 ) همان ورجوع كنيد به : طبقات ابن سعد ؛ ج 3 ، قسمت 2 ، ص 62 .
( 8 ) مصاحف سجستانى ؛ ص 30 .
( 9 ) فتح الباري ؛ ج 9 ، ص 16 .