بوده حذيفة بن أسيد غفارى بوده ونه حذيفة بن يمان عبسى « 1 » .
ثالثا ؛ در سال سىام ، سعيد به جاى وليد به حكومت كوفه منصوب شد . أو در اين وقت ، براي جنگ طبرستان آماده مىشد وابن زبير وابن عباس وحذيفة در اين جنگ همراه أو بودند « 2 » . سعيد تا سال سى وچهارم به مدينه بازنگشت ودر سال بعد ، عثمان به قتل رسيد « 3 » . بنابراين با توجه به اين كه سعيد ، عضو كميتهء يكسان كردن مصحفها بوده است ، اگر آغاز كار كميته در سال سىام بوده باشد ، با حوادث ذكرشده تطبيق نمىكند ونيز با عضويت ابن زبير وابن عباس در آن كميته سازگار نيست .
رابعا ؛ ذهبي نقل كرده كه ابىّ بن كعب در سال سىام درگذشته است . أو اضافه مىكند كه واقدى گفته است : « اين موضوع مسلّم است كه ابىّ بن كعب قرآن را بر اعضاى كميته املا مىكرده وأو مرجع اوليهء اعضاى كميته در مقابلهء نسخهها بوده است » « 4 » .
خامسا ؛ حديث يزيد نخعى كه قبلا نقل شد ، حكايت مىكند كه اين موضوع پيش از سال سىام اتفاق افتاده است . در كلام ابن حجر نيز آمده كه اين واقعه در ابتداى ولايت وليد بر كوفه اتفاق افتاده است « 5 » وولايت وليد بر كوفه در سال بيست وششم وبه روايت سيف ، در سال بيست وپنجم بوده است « 6 » .
سادسا ؛ استوارترين دليل بر اين كه تاريخ آغاز يكسان كردن مصاحف در سال بيست وپنجم بوده ، روايت ابن أبي داود از مصعب بن سعد است كه مىگويد :
« عثمان هنگام اقدام به جمعآورى قرآن ، در خطبهاى اعلام كرد : پانزده سال است كه پيامبرتان درگذشته است وشما دربارهء قرآن دچار اختلاف شدهايد . من تصميم گرفتهام از تمام كساني كه چيزى از قرآن از پيامبر صلّى اللّه عليه وآله شنيدهاند بخواهم كه بياورد ودر اختيار [ كميته ] بگذارند » « 7 » .
هامش
( 1 ) تاريخ طبري ؛ ج 4 ، ص 155 .
( 2 ) همان . ص 271 - 269 .
( 3 ) همان ؛ ص 330 و 365 .
( 4 ) ذهبي ؛ ميزان الاعتدال ؛ ج 2 ، ص 84 ورجوع كنيد به : طبقات ابن سعد ؛ ج 3 ، قسمت 2 ، ص 62 .
( 5 ) فتح الباري ؛ ج 9 ، ص 14 - 13 .
( 6 ) تاريخ طبري ؛ ج 4 ، ص 251 .
( 7 ) مصاحف سجستانى ؛ ص 24 .