با توجه به درگذشت پيامبر صلّى اللّه عليه وآله به سال دهم هجرى ، خطبهء عثمان به وضوح تأييد مىكند كه سال آغاز يكسان كردن مصاحف ، سال بيست وپنجم هجرى بوده است . موضوع ديگر آنكه تنها ابن أثير پيشنهاد حذيفة را براي يكسان كردن مصاحف ، از حوادث سال سىام هجرى شمرده است . نقل أو به گونهاى است كه نمىتوان تأييد كرد كه از يك سند تاريخي اخذ كرده باشد .
از طرف ديگر ، تعيين تاريخ رويدادهاى مهم بايد از روى تحقيق وبررسى انجام گيرد . طبري خود به تاريخهايى كه ذكر شده ، چندان اعتماد نمىكند وأحيانا در تاريخ وقوع رويدادى ترديد مىكند ، مانند جنگ نهاوند كه تاريخ وقوع آن را به گونه قطعي نقل نمىكند وآن را از حوادث سال هيجده ويا سال بيست ويك ياد مىكند « 1 » .
بنابراين براي شناخت دقيق تاريخ يك حادثه ، نمىتوان تنها به آنچه مورخان نقل كردهاند ، اعتماد كرد . لازمهء اعتماد به تاريخ صحيح وقوع يك حادثه ، تحقيق وبررسى از جوانب مختلف است .
مراحل انجام برنامه
كميتهء يكسان كردن مصاحف در انجام مأموريت خود سه مرحلهء اساسى را طي كرد :
1 . جمعآورى منابع ومآخذ صحيح براي تهيهء مصحف واحد وانتشار آن بين مسلمانان .
2 . مقابلهء مصحفهاى آماده شده با يكديگر ، به منظور حصول اطمينان نسبت به صحت آنها وعدم وجود اختلاف بين آنها .
3 . جمعآورى مصحفها ويا صحيفههايى كه قرآن در آنها ثبت شده بود از تمامى بلاد اسلامى ومحو ونابود كردن آنها .
وبالآخرة الزام همهء مسلمانان به قرائت اين مصحف ومنع آنان از تلاوت مصحفها وقرائتهاى ديگر .
هامش
( 1 ) تاريخ طبري ؛ ج 4 ، ص 114 .