قاريان وحافظان قرآن در حادثهء يمامه كشته شدهاند وبيم آن مىرود كه در موارد ديگر نيز گروهى ديگر كشته شوند وقسمت عمدهء قرآن از بين برود . آنگاه جمعآورى قرآن را مطرح ساخت . گفتم : چگونه مىخواهيد كارى كنيد كه پيامبر صلّى اللّه عليه وآله آن را انجام نداد ؟ گفتند : اين كار ضرورت دارد وبايد انجام شود . وآن اندازه سخن گفتند وبه من اصرار ورزيدند تا آن را پذيرفتم . آنگاه أبو بكر به من گفت : مىبينم كه جوان عاقلى هستى وهرگز ما به تو انديشهء ناروا نمىداريم . تو كاتب وحى رسول خدا بودى ، اين كار را دنبال كن وبخوبى انجام ده » . زيد مىگويد : « سنگينى اين كار كه بر من تحميل شده بود از تحمّل كوه گران سختتر بود ، ولى به ناچار آن را پذيرفتم وقرآن را كه بر صفحاتى از سنگ وچوب نوشته شده بود ، جمعآورى كردم » « 1 » .
روش زيد در جمع قرآن
زيد به جمعآورى قرآن مشغول شد وقرآن را از صورت پراكندگى درآورد ودر يكجا فرآهم كرد . أو اين كار را با همكارى گروهى از صحابه انجام داد . نخستين اقدام وى آن بود كه اعلام كرد : هركس هر چه از قرآن نزد خود دارد ، بياورد . يعقوبي مىگويد : « وى گروهى مركب از 25 نفر را تشكيل داد » « 2 » وخود رياست آن گروه را بر عهده گرفت . اين گروه هر روز در مسجد گرد هم مىآمدند وافرادى كه آية يا سورهاى از قرآن در اختيار داشتند به اين گروه مراجعه مىكردند . اين گروه از هيچكس ، هيچچيز را به عنوان قرآن نمىپذيرفتند ، مگر آنكه دو شاهد ارائه دهند كه آنچه آورده است جزء قرآن است . شاهد أول نسخهء خطى ، يعنى نوشتهاى كه حكايت از وحى قرآني داشته باشد . شاهد دوم شاهد حفظي ، يعنى ديگران نيز شهادت دهند كه آن را از زبان پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله شنيدهاند . در اينجا دو نكته قابل توجه است :
1 . از خزيمة بن ثابت انصارى « 3 » دو آيهء آخر سورهء برائت بدون شاهد پذيرفته شد ،
هامش
( 1 ) صحيح بخارى ؛ ج 6 ، ص 225 . مصاحف سجستانى ؛ ص 6 . ابن أثير ؛ الكامل في التاريخ ؛ ج 2 ، ص 247 وج 3 ، ص 56 . البرهان ؛ ج 1 ، ص 233 .
( 2 ) تاريخ يعقوبي ؛ ج 2 ، ص 113 .
( 3 ) خزيمة بن ثابت انصارى به « ذو الشهادتين » لقب يافت ؛ زيرا أو در تمامى جنگهاى پيامبر حضور داشت واز نزديكان وشيفتگان مولى على بود . در واقعهء صفين وجمل شركت داشت واوست كه حديث « تقتل عمارا الفئة الباغية » را در واقعهء صفين روايت كرد . أو براي پيامبر صلّى اللّه عليه وآله كه از اعرابى اسبى خريده بود شهادت داد .