التأويل » « 1 » ونيز مىفرمايد : « آيهاى بر پيامبر صلّى اللّه عليه وآله نازل نشد ، مگر آن كه بر من خوانده واملا فرمود ومن آن را با خط خود نوشتم . ونيز تفسير وتأويل ، ناسخ ومنسوخ ومحكم ومتشابه هر آية را به من آموخت ومرا دعا فرمود تا خداوند فهم وحفظ به من مرحمت فرمايد . از آن روز تاكنون هيچ آيهاى را فراموش نكرده وهيچ دانش وشناختى را كه به من آموخته ونوشتهام ، از دست ندادهام » « 2 » . بنابراين اگر پس از رحلت پيامبر صلّى اللّه عليه وآله از اين مصحف كه مشتمل بر نكات وشرح وتفسير وتبيين آيات بود استفاده مىشد ، امروزه بيشترين مشكلات فهم قرآن مرتفع مىگرديد « 3 » .
سرانجام مصحف علي عليه السّلام
سليم بن قيس هلالي ( متوفاى 90 ) كه از أصحاب خاص أمير مؤمنان بود ، از سلمان فارسي ( رضوان اللّه عليه ) روايت مىكند : موقعى كه علي عليه السّلام بىمهرى مردم را نسبت به خود احساس كرد ، در خانه نشست واز خانه بيرون نيامد تا آن كه قرآن را كاملا جمعآورى كرد . پيش از جمعآورى حضرت ، قرآن روى پارههاى كاغذ وتختههاى نازكشده وورقها نوشته شده وبه صورت پراكنده بود . علي عليه السّلام پس از اتمام ، طبق روايت يعقوبي آن را بار شترى كرده به مسجد آورد . در حالي كه مردم پيرامون أبو بكر گرد آمده بودند ، به آنان گفت : « بعد از مرگ پيامبر صلّى اللّه عليه وآله تاكنون به جمعآورى قرآن مشغول بودم ودر اين پارچه آن را فرآهم كرده ، تمام آنچه بر پيامبر نازل شده است جمع آوردهام . نبوده است آيهاى مگر آنكه پيامبر ، خود بر من خوانده وتفسير وتأويل آن را به من آموخته است . مبادا فردا بگوييد : از آن غافل بودهايم » . آنگاه يكى از سران گروه بپاخاست وبا ديدن آنچه علي عليه السّلام در آن نوشتهها فرآهم كرده بود ، بدو گفت : به آنچه آوردهاى نيازى نيست وآنچه نزد ما هست ما را كفايت مىكند . علي عليه السّلام گفت : « ديگر هرگز آن را نخواهيد ديد » . آنگاه داخل خانهء خود شد وكسى آن را پس از آن نديد « 4 » .
هامش
( 1 ) محمد جواد بلاغى ؛ آلاء الرحمن ؛ ج 1 ، ص 257 .
( 2 ) تفسير برهان ؛ ج 1 ، ص 16 ، شمارهء 14 .
( 3 ) براي اطلاع بيشتر در زمينه نظم وترتيب مصحف علي عليه السّلام رجوع كنيد به : تاريخ يعقوبي ؛ ج 2 ، ص 113 .
( 4 ) السقيفة ؛ ص 82 .