نباشد .
6 - حينيهء مطلقه : در حاشيه ملّا عبد اللّه اين قضيه را در مبحث موجهات بسيطه نياورده ، بلكه در مبحث احكام قضيه در باب عكس بيان كرده است ، ولى مرحوم مظفر براساس اعتقاد به اهميت آن ، در اينجا ذكر كرده است و هكذا نسبت به قسم هشتم ، يعنى : حينيهء ممكنه ، و در حقيقت حينيهء مطلقه قسمى از مطلقه عامه است با اين تفاوت كه در آنجا فعليت ، مطلق بود ( يعنى مقيد به شرط و قيد و زمان خاصى نبود بلكه فى احد الازمنة كه به فعليت مىرسيد كافى بود ) ولى در اينجا فعليت ، مقيد به زمان معين و مادام الوصف است ، شبيه مشروطهء عامه كه ضرورت وصفى و مشروط داشت و عرفيه عامه كه دوام وصفى داشت ، حينيهء مطلقه هم فعليت مشروط دارد .
با اين حساب حينيهء مطلقه عبارتست از قضيه موجههاى كه حكم شده باشد در آن به فعليت نسبت محمول به موضوع ، مادام الوصف و يا در زمان معين نه مطلقا و آن دو شعبه دارد :
الف . موجبه : كه در آن به ثبوت محمول براى موضوع بالفعل مادام الوصف حكم شده باشد ، مانند « كل كاتب متحرك الاصابع بالفعلية الوصفيه حين هو كاتب » يا مانند « كل طائر خافق الجناحين ( زنندهء دو بال به يكديگر ) بالفعل حين هو طائر » كه فعليت حركت اصابع يا خفق جناحين براى موضوع خودشان حينيه است ؛ يعنى : در حين خاص و زمان معينى است كه حين كتابت يا حين طيران باشد نه در احيان و ازمنه و اوصاف ديگر .
ب . سالبه : كه در آن به فعليت سلب ، مادام الوصف حكم شده باشد ، مثل « لا شى من الكاتب بساكن الاصابع بالفعلية الوصفيه حين هو كاتب » .
وجه تسميه : اين قضيه را حينيه گويند چون دلالت بر زمان معين دارد و فعليت ، مال اين زمان است . و از حيث نسبت ، حينيهء مطلقه از مطلقه عامه اخص است و قسمى از اقسام او است ولى از چهار قسم ديگر موجهات مذكور ، اعم است چنان كه مطلقه عامه اعم بود و نيازى به تكرار محاسبه نيست .
7 - ممكنه عامه : عبارتست از قضيه موجههاى كه در آن به سلب ضرورت نسبت از جانب مقابل نسبتى كه در قضيه آمده ، حكم شده باشد ؛ پس اگر قضيهء ما موجبه باشد و نسبت مذكور در قضيه ، ايجابى باشد معناى امكان عام ، سلب ضرورت از جانب مقابل
شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 373
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٧٣