طائفة ، فريق و امثالها » و كلا هر لفظى كه بر ثبوت محمول براى بعض افراد موضوعى دلالت كند از سورهاى موجبهء جزئيه محسوب مىشود .
4 - سورهاى سالبهء جزئيه عبارتند از :
- « ليس بعض » : « ليس بعض الانسان بابيض » .
- « بعض . . . ليس » : « بعض الانسان ليس بابيض » .
- « ليس كل » : « ليس كل انسان بابيض » .
- « ما كل » : « ما كل ما يتمنى المرء يدركه » . و همچنين هر لفظى كه بر سلب محمول از بعض افراد موضوع دلالت كند از سورهاى سالبهء جزئيه مىباشد .
نكتة لطيفة
ميان مناطقه مرسوم است كه هميشه موضوع و محمول را با رمز « ب و ج » مىآورند ، و از اين كار دو هدف دارند . قطب الدين رازى آن دو هدف را اينگونه توضيح مىدهد :
« فاعلم ان عادة القوم فى تحقيق المحصورات قد جرت بانهم يعبرون عن الموضوع ب « ج » و عن المحمول ب « ب » حتى انهم اذا قالوا كل ب ج فكانهم قالوا كل موضوع محمول و انما فعلوا ذلك لفايدتين :
احديهما : قصد الاختصار فان قولنا كل ج ب اخصر من قولنا كل انسان حيوان و هو ظاهر .
و ثانيهما : دفع توهم الانحصار فانهم لو وضعوا للكليه مثلا قولنا « كل انسان حيوان » و اجروا عليه الاحكام امكن ان يذهب الوهم الى ان تلك الاحكام ، انما هى فى هذه المادة دون موجبات الكليات الاخر فتصوروا مفهوم القضيه و جردوها عن المواد تنبيها على ان الاحكام الجارية عليها شاملة لجزئياتها غير مقصورة على البعض دون البعض » « 1 » .
مرحوم مظفر نيز مىفرمايد : ما براى سور محصورات اربع رموزى اختيار كرده و با اين رمزها به آنها اشاره مىكنيم ؛ براى موجبه كليه رمز « كل » را قرار دادهايم ، كه بيشتر موارد سور موجبهء كليه هم همان « كل » است ، و براى سالبه كليهء حرف « لا » را اختيار كردهايم ؛ كه بر سر « شى » و « واحد » داخل مىشود و براى موجبهء جزئيه رمز « ع » را
هامش
( 1 ) . شرح شمسيه ، ص 75 .