الف : تقسيم فصول سال به چهار فصل بهار و تابستان و پاييز و زمستان يك تقسيم تفصيلى استقرائى و اعتبارى است و گرنه عقلا مىتوان يك سال را به دو فصل يا شش فصل نيز قسمت كرد پس امكان قسم ديگر وجود دارد .
ب : تقسيم يك شبانهروز به طلوع فجر ( اوّل اذان صبح و سپيده ) و صبح و مقارن زوال و ظهر و عصر و دم غروب و شب و نيمهء شب و . . . نيز تقسيمى استقرائى است و گرنه عقلا امكان انقسام به بيش از اينها است و براى هر ساعت مىتوان قسمى و اسمى فرض نمود .
ج : تقسيم فعل به ماضى و مضارع و امر ، عقلى است ، زيرا كه فعل يا دالّ بر اخبار است يا انشاء و شقّ ثالث ندارد و دالّ بر اخبار هم يا اخبار از زمان ماضى است و يا از حال و آينده و شقّ ثالث ندارد .
د : تقسيم اسم به معرفه و نكره نيز عقلى است زيرا كه يا اسم نشانههاى معرفه بودن را دارد پس معرفه است و يا ندارد پس نكره است و شق ثالث ممكن نيست .
ه : تقسيم اسم به مرفوع و منصوب و مجرور استقرائى است ، زيرا عقلا امكان قسم چهار نيز وجود دارد كه حالت جزم باشد .
و : تقسيم حكم شرعى به پنج قسم معروف آن يعنى ، وجوب - حرمت - استحباب ، كراهت و اباحه يك تقسيم عقلى است و شقّ سادس ندارد ؛ زيرا كه فعل اختيارى مكلّف يا اين است كه نه داراى رجحان فعل و نه رجحان ترك است ، پس اباحه نام دارد و يا اين است كه فقط داراى رجحان فعل است آن هم همراه با منع از ترك ، نامش وجوب است يا همراه با جواز ترك ، نامش استحباب است و يا تنها داراى رجحان ترك است يا با منع از فعل كه نامش حرمت است و يا همراه با جواز فعل كه نامش كراهت است .
ز : تقسيم صوم به واجب و مستحب و حرام و مكروه كه در كتب فقهيه از جمله در شرح لمعه آمده ، از قبيل تقسيم استقرائى است ؛ زيرا عقلا امكان شقّ خامس يعنى اباحهء وجود دارد [ و اصولا نسبت به هر فعل اختيارى ما عقلا چنين امكانى هست ] ولى خارجا و شرعا بيش از چهار قسم واقع نشده .
ج : تقسيم نماز به دو ركعتى و سه ركعتى و چهار ركعتى از قبيل تقسيم استقرائى است نه حصر عقلى ، زيرا عقلا امكان نماز يك ركعتى وجود دارد ( شرعا هم واقع شده
شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 320
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٢٠