باب كلّيّات خمس ، خصوص حمل شايع صناعى است و حملى كه در مثال معترض يعنى « الانسان بشر يا البشر انسان » آمده از نوع حمل اولى ذاتى است كه از محل بحث خارج است .
جواب تمرين 9 . در تعريف متقابلان علاوه بر دو قيد « فى محل واحد و فى آن واحد » قيد ثالثى هم بود كه : « من جهة واحده » باشد تا متضايفان را نيز شامل شود ، زيرا در آنجا اجتماع اب و ابن در شخص واحد و در آن واحد ممكن است امّا من جهة واحدة ممكن نيست كما مرّ تفصيلا فى بابه .
جواب تمرين 10 . امّا كلمة ( به اصطلاح منطقى كه فعل باشد ) مجهول كلمه است و نوع آن اين است كه از انواع لفظ مفرد مىباشد ، پس مفرد جنس قريب كلمه است و اين جنس سه نوع دارد كه اوّل آنها را به دست مىآوريم : 1 . اسم 2 . كلمه 3 . ادات سپس ويژگىهاى هركدام از انواع را از نحو تحصيل مىكنيم و بدينوسيله ويژگىهاى منحصر به فعل به دست مىآيد كه : « الفعل لفظ مفرد يدل بمادته على كذا و بهيئته على احد الازمنة الثلاثة » .
امّا مفرد : ( به اصطلاح منطقيان كه همان كلمهء نحوى باشد ) مجهول خود مفرد است و جنس قريب آن لفظ موضوع است ، اين لفظ دو نوع دارد : 1 . مفرد 2 . مركّب ، براى شناخت ذاتيات هركدام نياز به تجزيه و تحليل آن دو داريم كه لفظ مركب آن است كه جزء لفظ بر جزء معنا دلالت كند . و لفظ مفرد چنين نيست .
و امّا مثلث : جنس قريب آن شكل است كه همهء اشكال را مىگيرد و پس از تحليل به اين نتيجه مىرسيم كه تنها شكلى كه داراى سه ضلع است مثلث مىباشد از اينرو مىگوييم : المثلث شكل ذى الزوايا الثلاث . و امّا مربع : باز شكل را جنس قرار داده و انواع آن را از مربع - مستطيل - لوزى - ذوذنقه به دست مىآوريم ، سپس با تحليل ، ويژگى منحصربهفرد مربع را تحصيل مىكنيم كه شكلى است رباعى قائم الزوايا - متساوى الاضلاع .
جواب تمرين 11 - مكرّر گفته شد كه كلّى در مقايسه با افراد يا ذاتى آنها است و يا عرضى ، ذاتى يا تمام ذات است كه نوع باشد و يا جزء ذات ، آن هم يا جزء مختص است كه فصل باشد . . .
جواب تمرين 12
شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 319
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣١٩