بر معناى اسمى باشد و اگر مراد مركّب باشد باز تناقضگويى است و به هرحال صحيح نيست .
امّا در تعريف خبر كه گفتهاند : « قول يحتمل الصدق و الكذب » كلمهء قول به اصطلاح منطقى ، يعنى مركّب ، پس جنس متوسط است و جنس عالى آن ، لفظ است آن گاه مركّب خود ، تام دارد و ناقص و مركّب تام هم خبرى دارد و انشايى و خبر يا قضيهء خصوص مركّب تام خيرى است كه يحتمل الصدق و الكذب ، « مركب تام خبرى » جنس قريب و « يحتمل الصدق و الكذب » عرضى خاصه است . آنگاه به عقيدهء مصنف تعريف به جنس ( قريب يا متوسط يا بعيد ) و عرضى خاصه رسم تام است ، ولى عند المشهور رسم ناقص مىباشد .
جواب تمرين 4 - از چهار تعريف مذكور بهترينش تعريف دومى است ، يعنى تعريف ب : « لفظ موضوع مفرد » و باقى تعاريف عموما مبتلا به اشكال است ، امّا اوّلى « لفظ وضع لمعنى مفرد » اشكالش اين است كه هميشه معناى كلمهء مفرد نيست ، بلكه گاهى مركّب و داراى اجزاء است ، مثل هيكل زيد . و امّا سومى : تعريف به اعم است و امّا چهارمى هم تعريف به عرضى عام است .
جواب تمرين 5 - فساد تعريف از آن جهت است كه احد المتصايفين به ديگرى تعريف شده و اين تعريف از نظر مفهوم بالمساوى است و ضمنا تعريف به چيزى است كه يتعقلان معا . . . كه در رابطه با قدّام و خلف ذكر شد . و امّا دورى نيست ، چون دور مصطلح توقّف دو چيز بر يكديگر است و اينجا اگر بگوييم : « الاب من له ابن و الابن من له اب » البتّه دور مىشود . ولى يك تعريف بيشتر نيست از اينرو دور مصطلح نگويند امّا نتيجة الدور حاكم است كما مرّ فى شروط التعريف .
جواب تمرين 6 . اينگونه تعاريف ، تعريفات لفظى هستند نه ماهوى و در تعريفات لفظى اشكال به جامع و مانع بودن وارد نيست .
جواب تمرين 7 . ( مراد از صفة در جايى است كه فصل مفرد باشد مثل ناطق و مراد از مجموعهء صفات در مورد فصل مركّب است ، مثل حسّاس متحرّك بالارادة ) اشكال اصلى تعريف آن است كه اول اينكه قيد ذاتى يا جزء مختص در آن نيامده و دوم اين كه معرّف اعمّ از معرّف است زيرا كه با عرضى خاصهء مفرده و مركبه نيز سازگار است .
جواب تمرين 8 . جواب اشكال اين است كه : حملى كه منظور ارسطو است در
شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 318
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣١٨