شب و روز گوش بشر را مىنوازد يا مىآزارد و تفسير روشنى از آن ندارند اشاره مىكنيم ؛ تو خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل :
الف : در رابطه با مفاهيم ارزنده و سازندهء اسلامى و قرآنى برداشتهاى متفاوت شده ، كه يكى ، اينها را عامل بازدارنده ، ديگرى آنها را عامل محرّك و مثبت و ضرورى توصيف مىكند از قبيل : صبر ، توكّل - انتظار ، تقوا ، عدالت و . . .
ب : در رابطه با مفاهيم اعتقادى ، مطلب بسيار ظريف است ؛ مثلا كثيرى از افراد ، وحى آسمانى را با نبوغ بشرى يكى دانستهاند ، بسيارى اعجاز را با سحر و جادو .
ج : در مسائل اخلاقى تميز ملكات فاضله از رذيله و شناخت دو مرز افراط و تفريط و سپس طريق وسط ، بسيار كار مشكلى است ؛ مثلا تهوّر رذيله است ، ولى شجاعت كمال ، جبن و بزدلى قبيح است ، ولى احتياط ، حسن و عاقلانه ، حسادت ناپسند و غبطه پسنديده است و . . .
د : در مسائل فلسفى مىبينيم كه راجع به حقيقت جسم ، آنهمه نظرهاى دقيق را مرحوم ابن سينا در اشارات نقل مىكند ، راجع به حقيقت مكان كه در به دو امر ، بديهى به نظر مىرسد ، چنديدن نظر دقيق را علامه رحمهم اللّه در نهاية الحكمة آورده .
ه : در مباحث اصولى راجع به اصطلاحاتى از قبيل : ورود و حكومت بحثهاى بسيارى است .
و : در مباحث فقهى راجع به اينكه آيا احكام خمسه ، حقايقى بسيط هست يا مركب ؟ و بر فرض بساطت ، آيا وجوب مرتبهء شديد طلب استحبابى است يا همه باهم متضاد هستند ، نظرهاى دقيق بسيارى مطرح است .
ز : در مسائل اجتماعى و سياسى ، عناوين زيادى را مىبينيم كه هر مجادلهگرى ( كسانى كه اهل مناظره هستند و در بحثهاى آزاد شركت دارند ، مانند صاحبان اديان . . . ) و هر سياستمدارى از آن الفاظ به ظاهر زيبا ، ولى با باطنى بس مبهم استفاده كرده ، به كرسى قدرت تكيه مىكند ؛ با اين عناوين از جامعه رأى مىگيرد ، با اين عناوين آراء و انظار جمهور و تودههاى مردم را به خود جلب مىكند و چهبسا هر سياستمدارى از آن عناوين چيزى مغاير با ديگرى در ذهن دارد . مثلا عنوان حقوق بشر از عناوين مظلوم و بىدفاعى است كه همه خود را مدافع آن مىدانند و بوقهاى استعمارى و رسانههاى جمعى دنياى استكبار شب و روز دم از حقوقبشر مىزنند ، ولى در منطق
شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 243
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٤٣