است ، نسبت به جسم نامى و جسم نامى ، جنس سافل است ، نسبت به جسم مطلق ، و جسم مطلق نسبت به جوهر . بنابراين ديگر جنس و نوع متوسط نداريم ، بلكه هر جنس و نوعى نسبت به ما فوق ، سافل و نسبت به ماتحت خود ، عالى است . بر خلاف تقسيم قبلى نوع و جنس كه سه دسته داشتيم :
1 . عالى 2 . سافل 3 . متوسط .
بيان سالبهء جزئيه « اى و لا عكس اى ليس كل مقوم للسافل مقوما للعالى بل بعض المقوم للسافل مقوم للعالى » ، مثل حسّاس كه مقوّم انسان است همچنانكه مقوّم حيوان هم مىباشد . ولى « بعض المقوم للسافل ليس مقوم للعالى » يعنى چنين نيست كه هر فصل مقوّم جنس يا نوع سافل ، مقوّم جنس يا نوع عالى هم باشد . به دليل اينكه ما به وضوح مشاهده مىكنيم ناطق ، مقوّم انسان ( نوع سافل ) هست ولى مقوّم حيوان ( نوع عالى ) نيست بلكه مقسّم حيوان به دو قسم و دو نوع است : 1 - حيوان ناطق 2 - حيوان غير ناطق .
نكته : عكس دو معنى دارد : 1 - عكس لغوى 2 - عكس منطقى .
عكس لغوى ، آن است كه موجبهء كلّيّه به صورت موجبهء كلّيّه ، عكس شود ، يعنى در عكس « كل مقوم للعالى مقوم للسافل » بگوييم « كل مقوم للسافل مقم للعالى » .
عكس منطقى آن است كه موجبهء كلّيّه به موجبهء جزئيه ، منعكس شود يعنى عكس « كل مقوم للعالى مقوم للسافل » بشود « بعض المقوم للسافل مقوم للعالى كالحسّاس » كه مقوم للانسان ( سافل ) و مقوم للحيوان ايضا ( عالى ) حال منظور از « و لا عكس » ، لغومى ندارد « اى و لا عكس كليّا » امّا عكس منطقى دارد . « 1 » قاعدهء دوم : كل مقسم للسافل مقسم للعالى و لا عكس كليّا .
يان قاعده نيز داراى دو بخش است : 1 . بخش اثباتى و موجبهء كلّيّه 2 . بخش سلبى .
بخش اول : هر فصلى كه مقسّم نوع سافل باشد ، مقسم نوع عالى هم هست ، مثلا ناطق كه مقسّم حيوان است و آن را دو قسم مىكند : الحيوان اما ناطق و اما غير ناطق ، مقسّم جسم نامى هم هست « كذا الجسم المطلق و الجوهر » ، يا مثلا حسّاس و متحرك بالارادة كه مقسّم جسم نامى است . مقسّم جسم مطلق و جوهر نيز هست .
هامش
( 1 ) . تفصيل عكس منطقى در باب احكام قضايا در مبحث عكس مستوى خواهد آمد .