انسان متعجّب ، او ناطق و كلّ ناطق او متعجّب انسان ، صدق مىكند .
تشبيه : براى فهم مطلب ، مرحوم مظفّر دو كلّى متساوى را به دو خطّ متساوى من جميع الجهات تشبيه مىكند كه يكى از آن دو بر ديگرى به تمام معنى الكلمه منطبق باشد و هيچ كدام زيادتر يا كمتر ، كوتاهتر يا طويلتر نباشد ؛ مثل اينكه كاول روى صفحه كاغذ يك خط مستقيم دهسانتى ترسيم كنيم و دوباره دقيقا روى همان خط اوّل ، يك خطّ مستقيم ديگر با همان طول ترسيم شود . مثل دو كلّى متساوى مثل اين دو خط متساوى است كه از هر جهت بر يكديگر انطباق دارند و از نظر مثلا بگوييم ، ب - ج كه اين علامت ( - ) علامت تساوى است ؛ در فارسى مىگوييم ، ب : مساوى است با ج و در عربى اين علامت را چنين مىخوانند ، ب يساوى ج و دو طرف اين علامت تساوى ، يعنى ، ب و ج حروف رمزى هستند ؛ زيرا كه منطقى درصدد اين نيست كه مدعى شود ، حتما انسان و ناطق مساوى هستند و بر آن برهان بياورد كه اين امور در حوزهء علوم فلسفى است و ربطى به منطق ندارد ؛ منطق ضابطه ، به دست مىآيد كه هردو مفهوم كلّى كذايى ، متساويان هستند امّا آن دو مفهوم چيست و كدام است ، منطق بيانگر اين امور نيست از اين دو منطقى ماهر ، اصطلاحى سخن مىگويد و با رموز : الف و ب و ج مقصودش را ادا مىكند پس وقتى مىگوييم : ب - ج يعنى از هر فردى كه ب صادق است ج هم صادق است و برعكس .
2 . نسبت عموم و خصوص مطلق : اين نسبت هميشه ميان دو مفهوم كلّىاى است كه يكى از آن دو ، بر تمام افراد كلّى ديگر صدق مىكند و قابل حمل است لكن ، آن ديگرى بر بعض افراد اين كلّى منطبق مىشود ، نه بر جميع آنها چنين نسبتى را عموم و خصوص مطلق و چنان دو كلّىاى را اعّم و اخصّ مطلق گويند ؛ زيرا كه يكى اعّم مطيلق است و ديگرى اخصّ مطلق و من جميع الجهات ( در مقابل منوجه كه خواهد آمد ) مرجع دو كلّى كذايى ، يك موجبهء جزئيه و يك سالبهء جزئيه است و اگر بخواهيم اين نوع از نسبت را بشناسيم ، بايد از راه دو قضيه مذكور شناخت كه اگر يك موجبه كلّيّه و يك سالبهء جزئيه صدق كرد ؛ بدان كه نسبت عموم و خصوص مطلق است و الّا فلا .
مثال : حيوان و انسان يا معدن و نقره هردو داراى مفهوم كلّى هستند ولى حيوان از انسان و معدن از فضه اعّم مطلق است و بر جميع افراد آن محمول و مقول مىشود ؛ مثل كلّ انسان حيوان و كلّ فضة معدن و انسان يا فضه بر بعض مصاديق حيوان يا معدن
شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 155
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٥٥