صدق و مطابق واقع باشد بلكه خبر دوگونه است : گاهى صادق است و گاهى كاذب است يعنى مخالف با واقع است . مثلا زيد در واقع نشسته باشد و ما بگوئيم : زيد ايستاده است اين خبر دروغ محض است .
با اين تحليل مىتوان گفت : خبر عبارت است از مركب تامى كه قابل اتصاف به صدق و كذب باشد و داراى دو احتمال است :
1 . يحتمل صدق باشد . 2 . يحتمل كذب باشد .
البته مصنّف در پاورقى اشاره مىكند كه خبر ذاتا داراى دو احتمال است و ذاتا قابل وصف به صدق و كذب است . ذاتا يعنى به ملاحظهء ذات الخبر اين دو احتمال مىآيد ، امّا با ملاحظهء مخبر گاهى ممكن است يقين به صدق داشته باشيم ( اگر مخبر خدا ، رسول خدا ، امام معصوم ، فرشته و امين وحى الهى جناب جبرئيل ( ع ) باشد ) و گاهى يقين به كذب پيدا مىكنيم اگر مخبر به امرى خبر دهد كه ما خلاف آن را آگاهيم .
همچنين به ملاحظهء محتواى خبر گاهى يقين به صدق مىآيد در مثل « الاحسان حسن » ، « العدل حسن » و گاهى يقين به كذب مىآيد مثل : « الجود عار » ، « الظلم حسن » ولى قطع نظر از مخبر و قطعنظر از محتوا ، نفس خبر بما هو خبر داراى دو احتمال مذكور مىباشد .
نكته : براى منطقى اين قسم از مركّب تام يعنى خبر و قضيه مهم است و در باب تصديقات و قضايا كه مقدمات مبحث حجت مىباشند از همين قسم گفتگو مىشود .
هر قضيهاى يك مركّب تام خبرى است ، پس شناخت اين قسم مهم است . پيش از اين در مبحث تصور و تصديق گذشت كه متعلق التصديق يك امر است و هو النسبة الخبرية التامه ، ولى متعلق تصور چهار امر است .
2 . گاهى نسبت تامّه ، در خارج و واقع داراى حقيقت و واقعيتى نيست كه با چشمپوشى از لفظ ، آن نسبت ثابت باشد و ما بازاء خارجى داشته باشد ، بلكه هرچه هست همين لفظ و كلام و مركب تام انشايى است كه آن نسبت را ايجاد مىكند . انشاء يعنى ايجاد معنى كردن و گرنه در مركّب تام انشايى ماوراء اين سخن نسبتى در واقع و نفس الامر وجود ندارد كه كلام با او مطابقت كند نام اين گونه از مركّبات تامه را انشائيه خوانند مصنف طى هشت شماره به مثالهاى فراوانى اشاره كردهاند :
1 . فعل امر مثل : « احفظ الدرس » يعنى بايد درست را حفظ كنى و ياد بگيرى !
شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 122
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٢٢