باشد مانند « الغيبة جهد العاجز » كه كل كلام معنايى دارد و « غيبت » بر جزء معنا و « جهد العاجز » هم به عنوان محمول ، مركب ناقص است و بر جزء ديگر معنى دلالت دارد .
اقسام مركب :
پس از آشنايى با تعريف مفرد و مركب اقسام هريك از مفرد و مركب را بيان مىكنيم :
مركب داراى تقسيماتى است كه عبارتند از :
تقسيم اوّل : مركب ، يا مركب تام است و يا ناقص .
تقسيم دوّم : مركب تام يا خبر است يا انشاء .
تقسيم سوّم : مركب ناقص يا تقييدى است يا غير تقييدى .
بيان تقسيم اوّل : جملات تركيبه و مركبات از يك نظر دو دسته هستند :
دسته اوّل : مركباتى كه متكلم مىتواند در مقام افادهء مقصد خود ، به آن مركب اكتفا كرده و شنونده را در انتظار نگذارد . در اين حالت ، شنونده منتظر نيست كه حتما متكلم براى تكميل كلام چيزى به سخن خود بيافزايد ، بلكه با همان كلامى كه القاء كرده ، تمام ما في الضميرش را فهمانيده است مثل : « الصبر شجاعة » كه مركب تام خبرى است و هر دو طرف قضيه ، هم مفرد هستند . همچنين مانند : « قيمة كل امرء ما يحسنه » ؛ ارزش هر انسانى به مقدار دانش اوست . اين بار نيز جملهء خبريه و مركب تام است و هر دو طرف قضيه ، مركب ناقص هستند . نيز مانند : « اذ علمت فاعمل » ، كه مركب تام و جملهء شرطيهء انشائيه هم هست .
جمله شرطيه گاهى اخبارى و گاهى انشايى است . اگر جزاء حكايت از واقعيتى داشته باشد و جملهء نيز اخبار از ملازمهء واقعية است مانند « اذا طلع الشمس فالنهار موجود » جمله شرطيه اخبارى است . و اگر تالى مشتمل بر انشاء حكم و ايجاد چيزى باشد ، مثل « اذا علمت فاعمل » يعنى وقتى چيزى را دانستى بر تو لازم است كه بدان عمل كنى ، در اين حالت جمله شرطيه انشايى است . با عنايت به اين مثالها مىتوان مركب تام را اين گونه تعريف كرد : « ما يصح للمتكلم السكوت عليه » .
دسته دوّم : مركباتى كه سكوت بر آنها صحيح نيست و متكلم عاقل كه در صدد افاده برآمده حقّ ندارد بدان قناعت كند و اگر اكتفا كند براى مخاطب حالت انتظار باقى است و مىپرسد : چى شد ؟ بعد چى ؟ مثلا اگر بگويد : « غلام زيد » و سكوت كند جا