تمرينات
جواب تمرين 1 . كتاب و سفر مترادفان هستند ، فرس و صاهل متباينان هستند ، شاعر و ناظم متباينان هستند ، ( و ناظم اخص مطلق است مثل صاهل ) ، متكلم و لسن ( زبانآور و فصيح ) متباينان هستند ( و لسن اخص مطلق است ) . مقول ( گفتار ) و لسان متباينان هستند ، ليل و مساء ( شامگاهان ) متباينان هستند ( و ليل اعم مطلق است ) ، مضغ ( اسم فاعل به معناى گوش فرا دادن ) و سامع مترادفند ، كف و يد متباينان هستند ( چون كف بهخصوص گودى و باطن دست گفته مىشود ، ولى يد اعم است و به كل دست يا تا مچ گفته مىشود ) اگر ناظر به معناى شخص نظركننده باشد عين جزء او مىشود ، و اگر به معناى بيننده باشد ، عين بر ذات چشم و ناظر بر وصف بينندگى آن دلالت دارد . جلوس و قعود مترادفان هستند ، قد ( بريدن ) و قطع مترادفان هستند .
جواب تمرين 2 . سه مثال براى هريك از متخالفان و متماثلان :
الف : زيد و بكر اگر بماهما مشتركان ملاحظه شوند مثلان و اگر بماهما متغايران ملاحظه شوند متخالفان نام دارند .
ب : انسان و فرس كه در حيوان بودن مثلان مىباشند .
ج : حيوان و شجر كه در جسم بودن مثلان هستند .
جواب تمرين 3 . خير و شر ( اگر شرّ را امر وجودى بدانيم متضادان و اگر عدمى بدانيم كما هو الحق متناقضان خواهند بود ) ملتحى ( ريشدار ) و امرد ( بىريش ) ملكه و عدم ملكه ، تصور و تصديق ، ضدان هستند چون يكى تصور ساده و ديگرى تصور همراه با نسبت است ، نور و ظلمت ، ملكه و عدم ملكه هستند ، منتعل ( كفشدار ) و حافى ( پابرهنه ) عدم و ملكه هستند ، علم و جهل ، ملكه و عدم ملكه هستند ، حركت و سكون ، اگر طبق تعريف متكلمين در باب حاديعشر معنا كنيم ضدان هستند و گرنه حق اين است كه ملكه و عدم ملكه هستند . صباح و مساء ، ضدان هستند . قيام و قعود ، ضدان . ظلم و عدل ، ضدان . دال و مدلول ، متضايفان . عالم و معلوم ، متضايفان هستند .