ماهيّات نماز و روزه و حج و . . . اختلاف است و دو نظريّه در باب مطرح است :
1 - عدّهاى از بزرگان طرفدار قديم بودن معانى مذكور هستند و آنها عبارتند از :
صاحب فصول « 1 » آخوند خراسانى « 2 » آقا ضياء « 3 » مرحوم آقاى بروجردى « 4 » مرحوم امام « 5 » و مرحوم شهيد صدر « 6 » .
2 - و عدّهاى از اعاظم و اعلام طرفدار جديد بودن معانى مذكور هستند به يكى از دو معنى : يا به اين نحو كه اصل اين ماهيّات از مخترعات شارع است و قبل از اسلام نبوده ، و يا به اين نحو كه بر فرض اين عبادات قديم باشند ولى تسميه و نامگذارى به اين نامها جديد است . و آنها عبارتند از :
مرحوم مشكينى « 7 » فرزند مرحوم آخوند « 8 » محقّق اصفهانى « 9 » محقّق نائينى « 10 » مرحوم بجنوردى « 11 » و مرحوم آقاى خوئى « 12 » اينك سخنان دو گروه را مورد بحث قرار مىدهيم :
امّا گروه اوّل : از مجموع كلمات آنان سه دليل استفاده مىشود :
1 - آيات فراوانى كه به وضوح دلالت دارند كه اين عبادات در اديان و شرايع قبلى هم بودهاند مثلا آيهاى مىگويد :
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
« 13 » از اين آيه استفاده مىشود كه عبادت صوم و روزه گرفتن مخصوص مسلمانان نيست بلكه بر پيروان اديان قبل از اسلام نيز واجب بوده و اگر مراد از صيام واجب بر آنها غير از صيام واجب بر ما باشد
و به ديگر سخن : اگر صيام در اسلام معناى ديگرى پيدا كرده باشد
هامش
( 1 ) . الفصول الغرويّه ، ص 43 .
( 2 ) . كفاية الاصول ، ص 33 ، ج 1 .
( 3 ) . نهاية الافكار ، ج 1 ، ص 69 .
( 4 ) . نهاية الاصول ، ج 1 ، ص 44 - 45 .
( 5 ) . جواهر الاصول ، ج 1 ، ص 253 به بعد .
( 6 ) . بحوث فى علم الاصول ج 1 ، ص 181 به بعد .
( 7 ) . حاشيهء كفايه ، ج 1 ، ص 33 .
( 8 ) . همان .
( 9 ) . نهاية الدراية ، ج 1 ، ص 90 .
( 10 ) . اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 34 .
( 11 ) . منتهى الاصول ، ج 1 ، ص 51 .
( 12 ) . محاضرات ، ج 1 ، ص 132 .
( 13 ) . سورهء بقره ، ص 182 .