آن يكى شير است كادم مىخورد در باديه * و آندگر شير است كادم مىخورد در باديه
يا كلمهء باز هم بر باز شكارى اطلاق مىشود و هم بر درب يا كتابى كه باز و گشاده است .
مرحوم آخوند در كفايه « 1 » براى اثبات وقوع اشتراك لفظى به سه دليل استناد كرده است :
1 - نقل و تنصيص اهل لغت : وقتى به كلام اهل لغت مراجعه مىكنيم مىبينيم تصريح دارند به اينكه ما مشتركات لفظى داريم و براى هرلفظى گاهى چندين معنى ذكر مىكنند . اين دليل ناتمام است زيرا
اوّلا قول لغوى حجّت نيست به عقيدهء خود آخوند « 2 » مگر مفيد وثوق و اطمينان باشد كه از باب اطمينان حجّت باشد . ( البتّه در ما نحن فيه وثوق و اطمينان مىآيد . )
و ثانيا اهل لغت تخصّصى در تعيين حقيقت از مجاز ندارند و تنها موارد استعمال را بيان مىكنند و چهبسا لفظ در برخى حقيقت و در بعضى مجاز باشد .
پس از قول اهل لغت نمىتوانيم به نتيجه برسيم و وقوع اشتراك را نتيجه بگيريم ، بلكه با حقيقت و مجاز هم سازگار است .
2 - تبادر : وقتى لفظ عين را « مثلا » بهطور مطلق و بدون قرينه به كار مىبريم ، از آن يكى از معانى چشم و چشمه و طلا و . . . تبادر مىكند نه غير آنها ( اين را تبادر اجمالى مىگوئيم در مقابل تبادر تفصيلى كه خصوص فلان معنى تبارد مىكند ) و تبادر علامت حقيقت بودن است پس فلان لفظ در اين دو يا چند معنى حقيقت است و براى آنها وضع شده است و اشتراك لفظى يعنى همين . ( اين دليل نيز ناتمام است و قبلا در علامات حقيقت و مجاز آورديم كه اصل تبادر كافى نيست و اطّراد تبادر لازم است . )
هامش
( 1 ) . كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 52 .
( 2 ) . كفاية الاصول ، ج 2 ص .