اخبار و انشاء
پيرامون اخبار و انشاء يا جملهء خبريّه و انشائيّه و حقيقت خبر دادن و انشاء كردن ، در كلام اصوليان بحثهاى گستردهاى مطرح شده كه عمدتا به باب انشاء مربوط مىشود و ما ترجيح مىدهيم آن مباحث را در باب اوامر به مناسبت عنوان كنيم ( خود عالمان اصول نيز عدّهاى چنين كردهاند ، گرچه تعدادى هم در همين مباحث وضع ، آن مطالب را آوردهاند . ) بههرحال غرض ما از اشاره به اين مطلب آن است كه عبارت مرحوم آخوند در كفايه روشن شود و منشأ آن بحثها نيز همين كلام آخوند رحمه اللّه مىباشد .
ايشان پس از بحثهاى مفصل دربارهء معناى حرفى به اين نتيجه رسيدند كه حروف و اسماء همجنس ( مثل من و الابتداء ، الى و الانتهاء ، على و الاستعلاء ، فى و الظرفيّة ، و . . . ) از نظر اصل معنى و موضوعله هيچ فرقى ندارند ، وضع در هردو عام است ، موضوعله در هردو عام است ، مستعمل فيه در هردو عام است ، هردو براى يك معنى وضع شدهاند . و تفاوت در اين است كه اسم براى همان معنى وضع شده و در همان معنى استعمال مىشود ( مثلا ابتدائيّت ) ولى هنگامى حق داريم از كلمهء « الابتداء » استفاده كنيم كه آن معنى به نحو مستقل ملاحظه شود ، و حرف نيز براى همان مفهوم كلّى ( ابتدائيّت ) وضع شده ولى وقتى مجازيم از كلمهء « من » استفاده كنيم كه آن معنى به نحو غيرمستقل و آلتى براى غير ملاحظه شود پس فرق ، مربوط به لحاظ استعمالى و غرض مستعمل و مقام استعمال است كه مبسوطا بيان شد . به دنبال اين مطلب فرمودهاند :
ثمّ لا يبعدان يكون الاختلاف فى الخبر و الانشاء ايضا كذلك ، فيكون الخبر موضوعا ليستعمل فى حكاية ثبوت معناه فى موطنه و الانشاء ليستعمل فى قصد