همين بود كه قبلا در ارتباط با هريك از حروف و ملحقات آن ذكر كرديم و نيازى به اعاده و نيست .
3 - مسلك مرحوم امام خمينى آن است كه مستعمل فيه در تمام اين موارد جزئى و خاص است كه قبلا به اين نظريّه نيز اشاره شد و فعلا غرض از طرح اين مسأله آن است مرحوم امام در جواهر الاصول « 1 » بحثى دارند كه تحت اين عنوان كه :
توهّم شده كه خيلى جاها مستعمل فيه در باب حروف عام است و ما اين توهّم را دفع مىكنيم به اينكه آن موارد را بررسى مىكنيم سپس سه مورد از اين موارد متوهّم را تحليل مىكنند :
مورد اوّل : باب حروف نداء است مثل : يا ايها الناس ، يا ايها الّذين آمنوا ، يا ايّها القوم و . . . « 2 » متوّهم مىگويد : در اين گونه موارد حروف نداء در طبيعى و كلّى نداء استعمال شده و شامل هريك از انسانها يا مؤمنان يا قوم مىشود و مخصوص فرد خاصّى نيست پس مستعمل فيه عام است .
مرحوم امام در پاسخ مىفرمايد : وجدان و عرف حاكم و قاضى هستند كه ياء ندا در اين مثالها در كلى و جامع استعمال نشده به دليل اينكه :
اوّلا قبلا داشتيم كه حروف نداء داراى معناى ايجادى هستند و ايجاد جامع و كلّى در خارج معقول نيست ( زيرا الشيئى ما لم يتشخّص لم يوجد )
و ثانيا در اين موارد يك ندا كه بيشتر نيست آن يك ندا هم قائم به شخص واحد است كه منادى باشد ، آرى متعلق ندا ( منادا ) كثير است ولى اين كجا و استعمال حروف ندا در كثير كجا ؟
سپس براى توضييح بيشتر مقايسه مىكنند حرف ندا را در مثالهاى مذكور به باب اشارهء عملى يا اشاره با دست و مانند آنكه گاهى به يك شخص اشاره مىشود و گاهى به جمعيّتى و در اينجا احدى توهّم نكرده كه اشاره در كلى و جامع استعمال
هامش
( 1 ) . در الفوائد ج 1 ص 38 - 39 .
( 2 ) . جواهر الاصول ج 1 ص 141 - 145 .