موصولات :
راجعبه موصولات هم يك بحث اجمالى داريم و آن اشارهاى به چهار مسلك است :
1 - مسلك مرحوم آقا ضياء : موصولات از اسماء مبهمه هستند و مثل ساير مبهمات براى يك سلسله معانى مبهمهاى وضع شدهاند كه به واسطهء صله از آنها رفع ابهام مىشود و در فارسى الّذى به « كسى كه » ترجمه مىشود « 1 » .
2 - مسلك مرحوم آقاى بروجردى : همه مبهمات براى اشاره وضع شدهاند و داراى معناى ايجادى هستند و از جمله موصولات براى اشاره به امورى هستند كه در واقع امورى متعيّن و مشخّص هستند و در ظاهر ابهام دارند و بواسطه صله رفع ابهام مىشود . « 2 »
3 - مسلك مرحوم امام : موصولات وضع شدهاند براى ايجاد اشاره به يك امر مبهمى كه متوقّع است رفع ابهام آن بواسطهء صله و متبادر همين است . « 3 »
4 - مسلك مرحوم آيت الله شهيد حاج آقاى مصطفى : موصولات دو دستهاند :
دستهاى آنهائى هستند كه در آنها اشاره اشراب شده و داراى معناى اشاره هستند ( الّذى ، الّتى و . . . ) و دستهاى مفادشان معناى اسمى مبهم است و اشاره در آنها مطرح نيست مثل من ردّ عبدى فله كذا ، و مثل رفع ما لا يعملون . . . . « 4 »
در پايان مرحوم امام تصريح دارند كه اسماء اشاره و موصولات در واقع حرف هستند ولى نحوىها نام آنها را سم گذاشتهاند « 5 » به عقيدهء ما اگر نظر به معنى باشد حق با امام است و اينها از حروفند و معناى استقلالى ندارند ولى اگر نظر به قواعد نحوى و ظواهر الفاظ باشد اينها از اسماء هستند و لذا مبتدا و خبر و فاعل و مفعول هستند .
هامش
( 1 ) . نهاية الافكار ج 1 ص 59 - 61 .
( 2 ) . نهاية الاصول ، ج 1 ص 26 .
( 3 ) . تنقيح الاصول ج 1 ص 59 .
( 4 ) . تحريرات فى الاصول ج 1 ص 147 .
( 5 ) . تنقيح الاصول ج 1 ص 60 .