مرحوم آخوند مىفرمايد نقل اين همه اقوال و ذكر ادلّهء آنها و نقد بررسى اين ادله اهميّت زيادى ندارد ؛ مهمّ آن است كه مختار خودمان را به اثبات برسانيم . ما معتقديم : استصحاب مطلقاً حجّت است و هيچ تفصيلى را قبول نداريم و در مقام اثبات اين مدّعا به گونهاى استدلال خواهيم كرد كه با يك تير دو نشان زده باشيم ؛ يعنى هم مختار ما به كرسى بنشيند و هم اقوال و تفاصيل ديگر عموماً ردّ و ابطال شوند . براى حجيّت استصحاب به قول مطلق ، به چهار دليل استدلال شده است كه بيشتر آنها مورد قبول ما نيست . دليلى كه در اين باب مهم است ، دليل چهارم يعنى اخبار و روايات استصحاب است كه به ترتيب بررسى خواهد شد .
[ 1 . الاستدلال ببناء العقلاء و ما فيه ]
الوجه الأول استقرار بناء العقلاء من الإنسان بل ذوى الشعور من كافة أنواع الحيوان على العمل على طبق الحالة السابقة و حيث لم يردع عنه الشارع كان ماضيا .
و فيه أولا منع استقرار بنائهم على ذلك تعبدا بل إما رجاء و احتياطا أو اطمئنانا بالبقاء أو ظنا و لو نوعا أو غفلة كما هو الحال فى سائر الحيوانات دائما و فى الإنسان أحيانا .
و ثانيا سلمنا ذلك لكنه لم يعلم أن الشارع به راض و هو عنده ماض و يكفى فى الردع عن مثله ما دل من الكتاب و السنة على النهى عن اتباع غير العلم و ما دل على البراءة أو الاحتياط فى الشبهات فلا وجه لاتباع هذا البناء فيما لا بد فى اتباعه من الدلالة على إمضائه فتأمل جيدا .
ادلهء حجيّت استصحاب
الف ) سيرهء عقلاء
دليل اوّل از ادلّهء حجيّت استصحاب عبارت است از سيره يا بناء عملى عقلاء عالم . اين دليل از دو مقدّمه تشكيل شده است كه هر دو بايد مقطوع باشند تا نتيجه حاصل شود .
مقدّمه اوّل : همهء عقلاء عالم در امور زندگى و كارهاى گوناگون روز مرّهء خودشان عملًا پايبند به حالت سابقه و عامل بدان هستند ؛ يعنى ولو چيزى به زبان نمىآورند ، امّا عملًا بر طبق حالت سابقه عمل و بناگذارى دارند . مثلًا صبح كه مىشود همه از منازل به معامل ( محل كارشان ) حركت مىكنند .
اين بناگذارى عملى بر بقاء مدرسه و دانشگاه و مزرعه و اداره و كارخانه و بيمارستان و . . . است . شب كه مىشود ، همگان دست از كار مىكشند و به منازل خويش بر مىگردند و با اين كارشان ثابت مىكنند كه منزل باقى است ؛ يعنى بناء عملى بر بقاء آن دارند . اين سيرهاى است كه هر روز و هر لحظه با آن سر و كار داريم و مأنوس هستيم و عملًا در زندگى انسانها مىبينيم ، و بلكه گفتهاند اين سيره مخصوص انسانها نيست ؛ ساير حيوانات و جانداران ذىشعور نيز چنين رفتار مىكنند ؛ يعنى بناگذارى بر حالت سابقه دارند . لذا صبح كه مىشود از لانه به پرواز در مىآيند و به مناطق مورد عادت