است كه قبول انذار و ترتيب اثر دادن و بر حذر بودن هم واجب شود ؛ و گرنه وجوب انذار لغو و بىاثر خواهد بود . لذا براى صيانت كلام حكيم از لغويّت مىگوييم تنها فايدهء وجوب انذار ، وجوب قبول و حذر كردن است و چون انذار مطلق است ، يعنى چه به صورت خبر متواتر و مفيد علم باشد و چه به نحو واحد ظنّى باشد ، مشمول اطلاق لينذروا مىباشد . پس مدّعاى ما را اثبات مىكند كه يك يا چند نفر هم كه انذار كنند ، ديگران بايد بپذيرند و حذر كنند و معناى حجيّت خبر واحد هم جز اين نيست . پس ، از راه خروج كلام حكيم از لغويت وجوب تحذّر را ثابت كرديم .
وجه سوم استدلال به آيه : بيان سوم از نظر مقدمات مثل بيان ثانى است . نفر واجب است و بهدنبال آن تفقه در دين واجب است و بهدنبال آن انذار كردن واجب است . از اينجا دو بيان ، از يكديگر جدا مىشوند . در بيان دوم از راه لزوم لغويت پيش آمديم ؛ ولى در اين بيان از راه غايت واجب بودن پيش مىرويم و مىگوييم خود حذر كردن هم بهدنبال انذار واجب است ؛ زيرا غايت و هدف غايى از انذار است و غايت واجب ، واجب است . « 1 » و بهدنبال وجوب حذر مىگوييم آيهء اطلاق دارد ، يعنى چه انذار منذرين مفيد علم باشد و چه نباشد ، حذر و قبول واجب است . پس اگر يك نفر هم آمد و انذار كرد ، بايد بپذيريم . معناى حجيّت خبر واحد جز اين نيست .
و يشكل الوجه الأول بأن التحذر لرجاء إدراك الواقع و عدم الوقوع فى محذور مخالفته من فوت المصلحة أو الوقوع فى المفسدة حسن و ليس بواجب فيما لم يكن هناك حجة على التكليف و لم يثبت هاهنا عدم الفصل غايته عدم القول بالفصل .
و الوجه الثانى و الثالث بعدم انحصار فائدة الإنذار بإيجاب التحذر تعبدا لعدم إطلاق يقتضى وجوبه على الإطلاق ضرورة أن الآية مسوقة لبيان وجوب النفر لا لبيان غايتية التحذر و لعل وجوبه كان مشروطا بما إذا أفاد العلم لو لم نقل بكونه مشروطا به فإن النفر إنما يكون لأجل التفقه و تعلم معالم الدين و معرفة ما جاء به سيد المرسلين صلى الله عليه و آله و سلم كى ينذروا بها المتخلفين أو النافرين على الوجهين فى تفسير الآية لكى يحذروا إذا أنذروا بها و قضيته إنما هو وجوب الحذر عند إحراز أن الإنذار بها كما لا يخفى .
نظريهء آخوند : از ديدگاه مرحوم آخوند دلالت آيه نفر بر حجيّت خبر واحد نا تمام است و لذا در اوّل هم فرمود « و ربّما يستدل » يعنى چهبسا ديگران استدلال به آيه كرده باشند امّا خود ما اين استدلال را نمىكنيم . در اينجا هم مىفرمايد هر سه بيان مبتلا به اشكال است .
بيان اوّل : حُسن و مطلوبيت حذر را عندالانذار قبول داريم و از كلمهء لعلّ مستفاد است ؛ ولى بهدنبال آن وجوب حذر را قبول نداريم ، نه وجوب عقلى آن را و نه وجوب شرعى را .
دفع ملازمهء عقلى : دفع ملازمهء عقلى ميان وجوب حذر و مطلوبيت آن ، اين است كه : ما براى اين
هامش
( 1 ) . بلكه به قول مرحوم مشكينى ، وجوب مغيّى يا ذىالغايه تبعى و مترشّح از وجوب غايت است فكيف يمكن مقدمه واجبباشد ، ولى ذىالمقدمه يا غايت واجب نباشد ؟