با مراجعه به اهل لغت و استعمال يا كتب لغت حداكثر ظنّ به ظهور و مراد پيدا مىشود . قول لغوى هم گمانآور است ، امّا آيا ظنّ حاصل از قول لغوى ارزش دارد يا نه ؟
مرحوم آخوند معتقد است چنين ظنّى ارزش ندارد و دلايل طرفداران حجيّت قول لغوى را بعداً طرح و ردّ مىكند . امّا فعلًا مىفرمايد از قول لغوى ، ظنّ به ظهور درست مىشود و صغرى اين است كه : « هذا مظنون الظهور » ؛ ولى كبرايى به اين عنوان نداريم كه « و كلّ مظنون الظهور حجة » ، بلكه كبرى اين است كه « و كلّ ظاهرٍ حجة » ، يعنى هر ظاهرى كه ظهورش محرز و مسلم شده باشد حجّت است ، نه هر چيزى كه مظنون الظهور باشد .
نعم نسب إلى المشهور حجية قول اللغوى بالخصوص فى تعيين الأوضاع و استدل لهم باتفاق العلماء بل العقلاء على ذلك حيث لا يزالون يستشهدون بقوله فى مقام الاحتجاج بلا إنكار من أحد و لو مع المخاصمة و اللجاج و عن بعض دعوى الإجماع على ذلك .
و فيه أن الاتفاق ممنوع ، و لو سلم و إن الاتفاق لو سلم اتفاقه فغير مفيد مع أن المتيقن منه هو الرجوع إليه مع اجتماع شرائط الشهادة من العدد و العدالة .
و الإجماع المحصل غير حاصل و المنقول منه غير مقبول خصوصا فى مثل المسألة مما احتمل قريبا أن يكون وجه ذهاب الجل لو لا الكل هو اعتقاد أنه مما اتفق عليه العقلاء من الرجوع إلى أهل الخبرة من كلّ صنعة فيما اختص بها .
قوله : نعم : ولى به مشهور نسبت داده شده است كه آنان براى قول لغوى ارزش قائلاند و آن را از ظنون خاصّه مىدانند ، يعنى مىگويند دليل خاصّ بر حجيّت و اعتبار آن قائم شده است . ايشان براى اثبات اين سخن دلايلى دارند . « 1 » مرحوم آخوند در متن پنج دليل را مطرح كرده و پاسخ داده است .
دليل اوّل ؛ اتفاق علماء . « 2 » وقتى به كتب فقهاء و دانشمندان و نيز به بحثها و گفتوگوهاى آنان با يكديگر مراجعه مىكنيم مىبينيم براى هر واژهاى كه نياز به تعريف و تفسير و معنا كردن دارد به كتب لغت استدلال مىكنند و آرام مىگيرند و اگر كسى در مقام بحث براى طرف مقابل به قول فلان لغوى استناد كند ، طرف تسليم مىشود و مىپذيرد . اگر قول لغوى ارزش نداشت ، اين سيرهء مستمره بيهوده بود .
دليل دوم : اتفاقِ عقلاء ؛ اتفاق قبلى مخصوص علماء بود ؛ ولى دايره اين اتفاق وسيعتر است .
سيرهء مستمره همه عقلاء چنين است كه براى پيدا كردن معناى واژهاى به كتب لغت مراجعه مىكنند ، به آن ، استناد و استدلال مىكنند و . . . و از سوى شرع مقدس همچنين سيرهاى ردع و ابطال نشده است . پس مورد تأييد شارع است .
هامش
( 1 ) . مرحوم مشكينى در حاشيه گفته است مشهور ، هفت دليل دارند .
( 2 ) . منظور اتفاق عملى يا سيره مستمره علماست .