ناتوان هستند . پس حق استفاده از ظواهر را ندارند . اين نوع از روايات ، فروان است ، براى نمونه مرحوم آخوند به دو روايت اشاره مىكند :
روايت اوّل : قال ابوعبدالله عليه السلام لأبى حنيفة : « أنت فقيه أهل العراق ؟ قال : نعم قال : فبم تفتيهم ؟ قال :
بكتاب الله و سنة نبية قال : يا أبا حنيفة ! تعرف كتاب الله حق معرفته وتعرف الناسخ و المنسوخ ؟ قال : نعم قال : يا أبا حنيفة لقد دعيّت علماً ، ويلك ما جعل الله ذلك إلّاعند اهل الكتاب الذين انزل عليهم ، ويلك و لا هو إلّاعند الخاصّ من ذرية نبيّناً محمد صلى الله عليه و آله و ما ورثك الله من كتابه حرفاً . . . » . « 1 »
روايت دوم : عن زيد الشحام قال : « دخل قتادة بن دعامة على أبىجعفر عليه السلام فقال : يا قتادة ! أنت فقيه أهل البصرة ؟ فقال : هكذا يزعمون ، فقال أبو جعفر عليه السلام : بلغنى أنّك تفسّر القرآن ، فقال له قتادة . نعم فقال له أبو جعفر عليه السلام : فإن كنت تفسره بعلم فأنت أنت و أنا أسألك . . . إلى أن قال عليه السلام ويحك يا قتادة ! إنّما يعرف القرآن من خُوطِبَ به » . « 2 » در اين دو روايت امام عليه السلام ابوحنيفه و قتاده را از فتوى دادن براساس ظواهر قرآن منع كرده است و كار آنها را مردود دانسته و علم و فهم قرآن را به اهل كتاب و مَن خوطببه اختصاص داده است .
وقتى فقيهان مجاز نباشند به ظواهر استناد كنند پس ديگران به طريق أولى مجاز نخواهند بود .
دليل دوم : قرآن كريم مشتمل بر مضامين و الا و مطالب پيچيده و بلندى است كه جز راسخان در علم و آگاهان به تأويل كتاب و دارندگان علمالكتاب ، كسى توان رسيدن به آن مضامين را ندارد و دست انديشه اصحاب فكر و نظر از رسيدن به دامان بلند آن معانى كوتاه است . تنها معصومين عليهم السلام هستند كه غوّاصان بحار علوم و معارف و انوار قرآن هستند و ديگران دسترسى به اين حقايق و الا ندارند . « 3 » اصولًا فكر و فهم اكثر آدميان به درك معانى كلمات فلاسفه هم نمىرسد ، « 4 » چه رسد به حقايق و معارف قرآن كه در آن دانش همهء حقايق گذشته و حال و آينده تا قيامت وجود دارد و حكم همهء وقايع و حوادث در آن تبيين شده است كه به طريق أولى قابل دسترسى نيست . در نتيجه ما حق نداريم به قرآن مراجعه كنيم و بدون تفسير اهل بيت عليهم السلام به قرآن استناد كنيم و از ظواهر آن كمك بگيريم و طبق آنها فتوى دهيم .
دليل سوم : خود قرآن كريم در آيهاى مىفرمايد آيات قرآن دو دسته است :
هامش
( 1 ) . وسائلالشيعه ، ج 18 ، ص 30 .
( 2 ) . همان ، ص 29 ؛ روضهء كافى ، ج 8 ، ص 458 .
( 3 ) . براى مثال : انّا عرضنا الامانة على السماوات و الأرض فأبين أن يحملنها . . . ، و حملها الإنسان إنّه كان ظلوماً جهولًا ، و علّم آدم الاسماء كلّها ثمّ عرضهم على الملائكة و . . . كه به قدرى عميق هستند كه جز اولياء الهى كسى به عمق آنها نمىرسد .
( 4 ) . علم اجمالى در عين كشف تفصيلى را كه از هنرنمايىهايى صدرالمتألهين است ، بسيط الحقيقة كلّ الأشياء و ليس بشىءمنها كه ابتكار ديگر ملا صدراست و . . . براى بسيارى از تحصيل كردهها نيز روشن نيست ، چه رسد به انسانهاى معمولى .