مساوى پول مىدهد . چنين احتياطى قطعاً صحيح و كافى است و محذورى ندارد و نيازى به امتثال تفصيلى نيست . ولى گاهى عمل تعبدى است و قصد قربت لازم دارد . آيا در اينها هم امتثال اجمالى كافى است يا خير ؟
5 . در جواب سؤال قبلى بايد گفت گاهى احتياط و امتثال اجمالى در عبادات ، مستلزم تكرار عبادت نيست ، مثل مواردى كه دوران امر ميان اقل و اكثر است كه نماز ده جزئى واجب است يا يازده جزئى ؟ نماز با سوره واجب است يا بدون سوره ؟ نماز با استقبال واجب است يا بدون آن ؟ و . . . كه شك در جزئيت يا شرطيت چيزى داريم . در اين موارد به عقيده مرحوم آخوند باز هم امتثال اجمالى و احتياط كفايت مىكند و نيازى به امتثال تفصيلى نداريم ؛ زيرا اخلال به هيچ امر معتبر و مسلم الاعتبار ( قصد قربت ) يا محتمل الاعتبارى ( قصد وجه ، قصد تميز و . . . ) نشده است تا مشكل داشته باشيم .
موانع احتياط
چهار مانع ممكن است فرا راه احتياط و امتثال تفصيلى وجود داشته باشد :
1 . قصد قربت : عبادت قصد قربت مىطلبد ، مكلّف نسبت به نماز با سوره چگونه قصد قربت مىكند ؟
2 . قصد وجه : عبادت قصد وجه لازم دارد ، يعنى بايد به نيّت وجوب انجام دهد . نسبت به نماز با سوره اين معنا چگونه محقق مىشود ؟ « 1 » 3 . قصد تميز : عبادت قصد تميز لازم دارد ، يعنى مأمورٌبه را از غيرش تميز دهد و معين كند اين عملى كه اتيان مىكند مأمورٌبه هست يا نه ؟ مأمورٌبه بر آن منطبق است يا خير ؟ بنابراين ، نسبت به نماز با سوره قصد تميز و تعيين چگونه حاصل مىشود ؟
4 . قصد جزئيت : اگر در واقع سوره جزء باشد ، بايد به قصد جزئيت بياورد ؛ او كه نمىداند سوره جزء هست يا نه ، پس چگونه قصد جزئيت مىكند ؟
اينها مشكلاتى است كه ممكن است جلو احتياط را سدّ كند ، حال چه بايد كرد ؟ مرحوم آخوند در پاسخ مىفرمايد هيچكدام از اينها مانع نيست :
اما قصد اطاعت و قربت : فرض اين است كه كلّ نماز عبادت است و به قصد قربت انجام مىشود ؛ نسبت به تكتك اجزاء قصد قربتِ جداگانه لازم نيست و علىالفرض اگر سوره واجب هم كه نباشد يا جزء مستحبى است و يا يك عمل مباحى است كه آوردنش قادح نيست و احتمال حرمت ندارد تا احتمال قدح داشته باشد .
و اما قصد وجه : فرض اين است كه قصد وجه هم دارد و كلّ عبادت را به نيّت وجوب انجام
هامش
( 1 ) . قصد وجه دو گونه است : الف ) قصد وجه غايى ، كه بگويد اصّلى صلوة الظهر لوجوبها ؛ ب ) قصد وجه وصفى ، كه بگويد اصلى صلوة الظهر الواجبة .