الأمر الرابع : [ امتناع أخذ القطع بحكمٍ فى موضوع نفسه أو مثله أو ضدّه ]
لا يكاد يمكن أن يؤخذ القطع به حكم فى موضوع نفس هذا الحكم للزوم الدور و لا مثله للزوم اجتماع المثلين و لا ضده للزوم اجتماع الضدين نعم يصح أخذ القطع بمرتبة من الحكم فى مرتبة أخرى منه أو مثله أو ضده .
و أما الظن بالحكم فهو و إن كان كالقطع فى عدم جواز أخذه فى موضوع نفس ذاك الحكم المظنون إلا أنه لما كان معه مرتبة الحكم الظاهرى محفوظة كان جعل حكم آخر فى رده مثل الحكم المظنون أو ضده به مكان من الإمكان .
امر چهارم : قطع و ظنّ موضوعى
مسألهء چهارم قطع دربارهء دو مطلب است : 1 . قطع موضوعى ؛ 2 . ظنّ موضوعى . اما راجع به قطع : در مسأله سوم گذشت كه قطع ، يا طريقى است - يعنى به هيچ نحوى در خطاب شارع و در ظاهر خطاب اخذ نمىشود . . . - يا موضوعى است - كه در موضوع حكم شرعى در لسان دليل اخذ و لحاظ مىشود - آن هم با اقسام چهارگانهاى كه دارد . در موضوعى گاهى قطع به موضوعى از موضوعات در موضوع حكمى اخذ مىشود ؛ مثل « إذا قطعت بحياة زيد يجب التصدق بدرهم » . در اينجا حيات زيد موضوع خارجى است و قطع به آن در موضوع وجوب تصدق اخذ شده است . فعلًا كارى به اين قسم نداريم .
گاهى هم قطع به حكمى از احكام در موضوع حكمى اخذ مىشود . فعلًا اين فرض مطرح است و به لحاظ مقام ثبوت و تصور و احتمالات ، چهار قسم متصور است ؛ ولى به لحاظ مقام ثبوت و تصديق بيشتر اين اقسام از محالات است . اين اقسام اربعه عبارت است از :
اقسام قطع موضوعى
1 . قطع به حكمى از احكام ، در موضوع خود همان حكم و شخص آن اخذ شود . مثلًا مولى بگويد « إذا قطعت بوجوب الجمعه فهى لك واجبةٌ » ، كه قطع به وجوب جمعه در موضوع خود همين وجوب جمعه اخذ شده است . اين قسم قطعاً محال و باطل است ؛ زيرا مستلزم دور است .
توضيح : از طرفى قطع به وجوب امرى متوقف است بر اينكه آن امر در واقع داراى وجوب باشد تا ما بتوانيم به آن قطع پيدا كنيم ؛ چون قطع و علم از صفات ذات الاضافه است و بدون متعلّق و معلوم و مقطوع ، معقول نيست . پس قطع به وجوب وابسته به وجوب واقعىِ جمعه است . از طرفى هم همين قطع ، موضوع همين وجوب جمعه شده و وجوب جمعه هم وابسته و متوقف به قطع شده است . چون هر حكمى متوقف بر موضوعش مىباشد . پس قطع به وجوب ، وابسته به وجوب شده است و وجوب ، وابسته به قطع به وجوب شده است و اين دور است .
2 . قطع به حكمى در موضوع حكم ديگرى كه مثل حكم مقطوع و متعلق قطع است اخذ شده