ثم إن تعين الخاص للتخصيص إذا ورد قبل حضور وقت العمل بالعام أو ورد العام قبل حضور وقت العمل به إنما يكون مبنيا على عدم جواز النسخ قبل حضور وقت العمل و إلا فلا يتعين له بل يدور بين كونه مخصصا و ناسخا فى الأول و مخصصا و منسوخا فى الثانى إلا أن الأظهر كونه مخصصا و إن كان ظهور العام فى عموم الأفراد أقوى من ظهوره و ظهور الخاص فى الدوام : [ الخصوص ] لما أشير إليه من تعارف التخصيص و شيوعه و ندرة النسخ جدا فى الأحكام .
ثم انّ . . . : در دو صورت از پنج صورت معلوم التاريخ گفتيم كه فقط جاى تخصيص است و اصلًا احتمال نسخ هم وجود ندارد :
1 . صورت دوم كه عامّ مقدّم و خاصّ مؤخّر و قبل از زمان عمل به عامّ صادر شده ؛
2 . صورت چهارم كه خاصّ مقدم و عامّ مؤخّر و قبل از زمان عمل به خاصّ صادر شده بود .
حال مىگوييم اين سخن كه در دو صورت مزبور ، تخصيص متعيّن است و جاى نسخ نيست ، بر مسلك مشهور است . مشهور در باب تخصيص شرط مىدانند كه قبل از زمان عمل فرا برسد و در نسخ شرط مىدانند كه پس از حضور وقت عمل فرا برسد . بنابراين مسلك دو صورت مزبور ، فاقد شرط نسخ و واجد شرط تخصيص هستند و معيّناً جاى تخصيص است .
ولى بر مسلك تحقيق ، « 1 » شرط مزبور را قبول نداريم ، لذا مىگوييم دليل متأخّر ، پيش از زمان عمل بهدليل متقدّم هم كه صادر شود باز احتمال نسخ وجود دارد و دوران امر ميان تخصيص و نسخ است ؛ به اين بيان كه در صورت اوّل از دو صورت مزبور ، دوران امر ميان مخصص بودن و ناسخ بودن خاصّ بعدى است و در صورت دوم ، دوران امر ميان مخصص بودن خاص قبلى يا منسوخ بودن آن نسبت به عامّ بعدى است . ولى در صورت اوّل همان سخن مطرح مىشود كه در فرض تردّد مطرح شد و يا به طريق اولى جاى تخصيص است ؛ چون اگر در صورت سوم از پنج صورت قبل جاى تخصيص بود ، در اين صورت به طريق أولى جاى تخصيص است .
در صورت دوم همان مطالبى كه در صورت پنجم از پنج صورت معلومالتاريخ مطرح شد ، طرح مىشود . يعنى دو ظهور داريم : 1 . خاصّ در استمرار ؛ 2 . عامّ در عموم افرادى . به حكم شيوع تخصيص و ندرت نسخ ، ظهور خاصّ در استمرار ، قوىتر بوده و بر عام بعدى مقدّم مىشود و موجب تخصيص عامّ مىگردد .
البته تعبير آخوند رحمه الله به اينكه ظهور العام فى عموم الأفراد أقوى . . . جالب نيست ؛ زيرا اگر ظهور عامّ قوىتر باشد ، حتماً مقدم بر خاصّ مىشود و جاى تخصيص نيست ، بلكه منظور وى همان است كه در پايان صورت پنجم ذكر كرد و گفت : ولو ظهور عامّ در عموم افرادى وضعى ، و ظهور خاصّ اطلاقى باشد .
هامش
( 1 ) . بهزودى از بيان ماهيّت نسخ روشن خواهد شد .