عرف بكل منها العبادة ضرورة أنها بواحد منها لا يكاد يمكن أن يتعلق بها النهى مع ما أورد عليها بالانتقاض طردا أو عكسا أو بغيره كما يظهر من مراجعة المطولات و إن كان الإشكال بذلك فيها فى غير محله لأجل كون مثلها من التعريفات ليس به حد و لا برسم بل من قبيل شرح الاسم كما نبهنا عليه غير مرة فلا وجه لإطالة الكلام بالنقض و الإبرام فى تعريف العبادة و لا فى تعريف غيرها كما هو العادة .
الخامس : [ تحرير محلّ النزاع ]
أنه لا يدخل فى عنوان النزاع إلا ما كان قابلا للاتصاف بالصحة و الفساد بأن يكون تارة تاما يترتب عليه ما يترقب عنه من الأثر و أخرى لا كذلك لاختلال بعض ما يعتبر فى ترتبه أما ما لا أثر له شرعا أو كان أثره مما لا يكاد ينفك عنه كبعض أسباب الضمان فلا يدخل فى عنوان النزاع لعدم طرو الفساد عليه كى ينازع فى أن النهى عنه يقتضيه أو لا فالمراد بالشىء فى العنوان هو العبادة بالمعنى الذى تقدم و المعاملة بالمعنى الأعم مما يتصف بالصحة و الفساد عقدا كان أو إيقاعا أو غيرهما فافهم .
امر چهارم : مقصود از عبادت و معامله
متعلّق نهى يا عبادتى از عبادات است ، مثل نماز در مكان غصبى ، نماز در ايّام حيض ، روزهء روز عيد فطر و عيد قربان ؛ يا غير عبادت است ، يعنى مطلق امور توصّلى كه از آن ، به معاملات بالمعنى الاعّم تعبير مىشود . در اين مقدّمه دربارهء عبادت بحث مىكنيم و در مقدّمهء بعدى دربارهء معامله گفتگو خواهيم كرد .
اما عبادات : منظور از عبادتى كه متعلّق نهى واقع مىشود ، چيست ؟ علماء تفسيرهاى مختلفى را از عبادت مطرح مىكنند و در ضمن ، رفع يك اشكال مىنمايند كه در واقع ، هدف اصلى ، بيان همين امر است اشكال اين است كه عبادت ، هميشه رجحان دارد ، يا مستحب است و يا واجب و در هر حال داراى امر فعلى است ، آنگاه چگونه معقول است كه نهىاى ، هم به آن بار شود تا سخن از دلالت اين نهى بر فساد و بطلان به ميان آيد ؟ آيا اين اجتماع امر و نهى نيست ؟ و آيا چنين اجتماعى محال نيست ؟ و بلكه آيا اين اجتماع به مراتب ، از اجتماع امر و نهى در شىء واحد بدتر نيست ؟ زيرا در آنجا دو عنوان در كار بود ، ولى در اينجا عنوان واحدى است و صلوة در ايّام عادت بهعنوان صلاتى ، هم امر داشته باشد و همين صلوة با قيد « در ايّام حيض بودن » ، يا در مكان غصبى بودن و . . . متعلّق نهى باشد ، پس تصوير تعلّق نهى به عبادات چگونه است ؟ براى رفع اين اشكال بايد ديد عبادت در اينجا به چه معنايى است و مراد اصوليّون از آن چيست ؟
علماء علم اصول در اين باره پنج تفسير ارائه مىكنند :