ثانيهما : ما محصله أن لزوم وقوع الطهارات عبادة إنما يكون لأجل أن الغرض من الأمر النفسى بغاياتها كما لا يكاد يحصل بدون قصد التقرب بموافقته كذلك لا يحصل ما لم يؤت بها كذلك لا باقتضاء أمرها الغيرى .
و بالجملة وجه لزوم إتيانها عبادة إنما هو لأجل أن الغرض فى الغايات لا يحصل إلا بإتيان خصوص الطهارات من بين مقدماتها أيضا به قصد الإطاعة .
و فيه أيضا أنه غير واف بدفع إشكال ترتب المثوبة عليها .
ب ) راه حلّ دوم از دو وجه مرحوم شيخ و راه حلّ سوم از مجموع چهار راه حلّ ، وجهى است كه باز هم شيخ اعظم در تقريرات « 1 » آورده و خود نيز آن را پسنديده است . وجه مورد نظر اين است كه واجبات نفسى و غايات ، يا ذىالمقدّمهها ، از يك نظر چهار دستهاند :
1 . واجباتى كه در خود آنها هم ، قصد قربت لازم نيست ، چه رسد به مقدّمات آنها كه به طريق أولى معتبر نيست . مثل حجّ كه از لحظهء احرام ، عملى عبادى است و بايد با قصد قربت اتيان شود ، ولى مقدّمات آن ، از قبيل تهيّهء زاد و راحله ، قطع مسافت ، استطاعت و . . . همگى توصّلى هستند .
2 . واجباتى كه در خود آنها قصد قربت معتبر است ولى در هيچكدام از مقدمات آنها ، قصد قربت معتبر نيست . مثل حج كه از لحظهء احرام ، عملى عبادى است و بايد با قصد قربت اتيان شود ولى مقدمات آن - از قبيل تهيهء زاد و راحله ، قطع مسافت ، استطاعت و . . . - همگى توصّلى هستند .
3 . واجباتى كه نه تنها در خود آنها قصد قربت معتبر است و بدون آن ، غرض مولى تحصيل نمىشود ، بلكه در پارهاى از مقدّمات آنها هم ، قصد قربت معتبر است ، مثل نماز كه خودش يك عمل صددرصد عبادى و قُربى است ، بخشى از مقدماتّش هم از قبيل طهارات ثلاث ، قربى هستند .
4 . واجباتى كه هم خود آنها عبادت هستند و در صحّت آنها قصد قربت دخالت دارد و هم كلّيهء مقدّماتِ آنها عبادت بوده و قصد قربت مىطلبند . شايد براى اين قسم مثالى در شريعت نيابيم و فعلًا به اين قسم نيز كارى نداريم .
حال ، راه سوّم اين است كه طهارات ثلاث عبادت هستند و قصد قربت لازم دارند ، ولى اين قصد قربت مقتضاى امر غيرى و مستفاد از آن نيست تا بگوييد امر غيرى توصّلى است و عبادت درست كن نيست ؛ بلكه قصد قربت مستفاد از امر نفسى است ، يعنى مولى كه امر به نماز كرده است غرضى دارد كه آن غرض صلاتى بدون قصد قربت به خود نماز و به برخى از مقدمات آن ( طهارات ثلاث ) حاصل نمىشود . براى تحصيل غرض صلاتى ناگزير بايد پارهاى از مقدماتِ آن را هم به قصد قربت بياوريم و لزوم قصد قربت در طهارت ، از ناحيهء امر نفسى به صلاة پيدا مىشود ، نه از ناحيهء امر غيرى ، تا مشكل شود .
هامش
( 1 ) . همان .