حال اين سؤال مطرح است كه اگر امتثال مقدّمهء واجب و ايتان به آن ، موجب استحقاق مثوبت نمىشود ، پس دربارهء اين آيات و رواياتى كه ثوابهاى كلانى را به مقدّمه بار كرده است ، چه جواب مىدهيد ؟
مرحوم آخوند در پاسخ اين سؤال دو جواب مىدهد :
1 . وقتى عقل ، قاطع و مستقّل بود كه مقدّمه ، موجب ثواب نيست ، بايد اين ظواهر را توجيه و تنزيل كرد و ما اينها را بر مطلبى كه پيشتر گفتيم ، حمل مىكنيم و مىگوييم اگر مقدّمات به قصد توصّل به ذىالمقدّمه انجام شود ، موجب دشوارتر شدنِ واجب مىگردد و به هر نسبت كه مشقّت بيشتر باشد ، ثواب خود واجب بيشتر مىشود . پس در حقيقت ثواب ، براى ذىالمقدّمه است و مجازاً به مقدّمه نسبت داده شده است .
2 . اين روايات و آيات بر ظاهرش ابقاء شده و به ظاهر آنها اخذ مىشود و مىگوييم خصوص مقدّمات مزبور داراى ثواب هستند ، ولى نه براساس ضابطه و قاعده و استحقاق مثوبت ، بلكه از باب تفضّل خداوند . خداوند فضل و كرم بىپايان دارد و دوست دارد به بندگانش به هر بهانهاى ثوابى بدهد و اينكه محذورى ندارد . در ناحيهء استحقاق عقوبت عدل و انصاف كاملًا مراعات شده است و يك گناه
شرح كفاية الأصول (ويرايش جديد) (فارسى) — صفحة 536
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٥٣٦